Uyku apnesi belirtileri nelerdir? Horlama, nefes durması ve yorgunluk

Uyku apnesinin en belirgin işaretleri uykuda nefesin durup yeniden başlaması, horlama, nefes nefese ya da boğulur gibi sesler çıkarmak ve sabah dinlenmiş uyanamamak. Belirtiler uyurken ortaya çıktığı için çoğu kişi bunu kendisi değil, yanında yatan kişi fark ediyor.

İngiltere’nin sağlık servisi NHS, uyku apnesinin daha ciddi sorunlara yol açabildiği için tedavi edilmesi gerektiğini vurguluyor. En yaygın türü obstrüktif uyku apnesi, yani uyurken hava yolunun daralıp tıkanması.

Bunu da okuyun: Eklem ağrısı neden olur? Belirtiye göre olası nedenler ve uyarı işaretleri

Uykuda ne oluyor?

ABD’deki Mayo Clinic’in anlatımına göre obstrüktif uyku apnesinde boğazın arka kısmındaki kaslar gevşiyor. Bu kaslar yumuşak damağı, dili, bademcikleri ve küçük dili destekliyor; gevşeyince hava yolu daralıyor ya da kapanıyor. Kandaki oksijen düşüyor, beyin bunu fark edip kişiyi çok kısa bir süreliğine uyandırıyor. Uyanış o kadar kısa ki kişi sabah hatırlamıyor bile.

Mayo Clinic, bu döngünün gece boyunca saatte 5 ila 30 kez, hatta daha fazla tekrarlayabildiğini yazıyor. Sonuç: Sekiz saat yatakta kalıp derin ve dinlendirici uykuya bir türlü ulaşamamak. Daha az görülen merkezî uyku apnesinde ise sorun hava yolunda değil; beyin solunum kaslarına sinyal göndermiyor.

Uyku apnesi belirtileri

NHS ve Mayo Clinic’in saydığı belirtiler iki gruba ayrılıyor:

Horlama önemli bir ipucu, ama tek başına tanı koydurmaz. Mayo Clinic, yüksek sesli horlamanın ciddi bir soruna işaret edebileceğini, ancak uyku apnesi olan herkesin horlamadığını hatırlatıyor. NHS’nin pratik önerisi de şu: Belirtileri fark etmek zor olduğu için bir yakınınızdan uyurken sizi izlemesini isteyin, doktora giderken de mümkünse onu yanınızda götürün.

Kimlerde daha sık görülür?

NHS’ye göre şu durumlar riski artırıyor:

• Fazla kilo ve kalın boyun
• İlerleyen yaş (ama çocuklarda ve gençlerde de görülebiliyor)
• Ailede uyku apnesi olması
• Alkol ve sigara kullanımı
• Büyük bademcik ya da geniz eti
• Sırt üstü yatmak
• KOAH (kronik obstrüktif akciğer hastalığı)

Tedavi edilmezse ne olur?

NHS tedavi edilmeyen uyku apnesinin yüksek tansiyon, inme riskinde artış, depresyon ve ruh hâli değişiklikleri, iş ya da okulda dikkat sorunları ve yorgunluğa bağlı ciddi kaza riskiyle ilişkili olduğunu belirtiyor. Mayo Clinic de gündüz uyuklamanın trafik ve iş kazası riskini artırdığını, çocuk ve ergenlerde okul başarısını ve davranışı etkileyebildiğini ekliyor. Tansiyonunuz yüksekse tansiyon nasıl düşer yazımıza da göz atabilirsiniz.

Tanı nasıl konuyor?

Doktor uyku apnesinden şüphelenirse sizi bir uyku merkezine yönlendirebiliyor. NHS’nin anlattığına göre gece boyunca nefes ve kalp atışını kaydeden cihazlar takılıyor; bu test çoğu zaman evde yapılabiliyor, bazen hastanede bir gece kalmak gerekiyor. Sonuç, uykuda nefesin saatte kaç kez durduğunu gösteren AHI puanıyla değerlendiriliyor:

• AHI 5–14: hafif
• AHI 15–30: orta
• AHI 30’un üzeri: ağır

NHS’ye göre hafif vakalarda kilo vermek, sigarayı bırakmak ve alkolü azaltmak gibi yaşam tarzı değişiklikleri yetebiliyor; birçok hasta ise uykuda maskeyle hava veren CPAP cihazı kullanıyor. Yan yatmak ve düzenli bir uyku saati de NHS’nin önerileri arasında. Uyku düzeni için uykusuzluk neden olur yazımıza bakabilirsiniz. NHS, doktor önermedikçe uyku ilacı kullanılmamasını da istiyor; bu ilaçlar uyku apnesini kötüleştirebiliyor.

CPAP’a alışmak ilk gecelerde garip gelebiliyor; NHS cihazın her gece kullanıldığında en iyi sonucu verdiğini, rahatsız ediyorsa bunun doktora söylenmesi gerektiğini yazıyor. NHS’nin saydığı diğer seçenekler arasında uykuda hava yolunu açık tutan diş koruyucusuna benzer bir ağız içi aparat, büyük bademciklerin alınması gibi ameliyatlar, ağız ve yüz kaslarına yönelik egzersizler ve dili kontrol eden sinire küçük elektrik sinyalleri gönderen bir cihaz var. Hangisinin uygun olduğuna doktor karar veriyor.

Önlemek mümkün mü?

Mayo Clinic, uyku apnesinin herkeste önlenemeyebileceğini, ama risk etkenleriyle uğraşmanın uykuda nefes sorunlarının ihtimalini azaltabileceğini belirtiyor. Kuruluşun saydığı adımlar fazla kiloları vermek, burun tıkanıklığını tedavi ettirmek ve alkolü ölçülü tutmak.

Kimler doktora danışmalı?

NHS’ye göre uykuda nefesinizin durup başladığı, nefes nefese ya da boğulur gibi sesler çıkardığınız söyleniyorsa ya da kendinizi her gün çok yorgun hissediyorsanız doktora görünmelisiniz. Gündüz araç kullanırken uyukladığınızı fark ediyorsanız, belirtiler kontrol altına alınana kadar direksiyona geçmemek en güvenlisi. Çocuğunuz yüksek sesle horluyor, uykuda nefesi duruyor gibi görünüyorsa bunu da çocuk doktoruna anlatın.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; sağlık sorunlarınız için doktora danışın.