Kansızlık belirtileri nelerdir? Yorgunluk, solukluk ve nefes darlığı

Kansızlığın en sık belirtileri yorgunluk ve halsizlik, merdivende çabuk nefes nefese kalmak, kalbin çarptığını hissetmek ve cildin her zamankinden soluk görünmesi. Ancak bu belirtiler başka pek çok durumda da görüldüğü için kansızlık olup olmadığı ancak basit bir kan tahliliyle anlaşılıyor.

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) kansızlığı, kandaki alyuvar sayısının ya da alyuvarların içindeki hemoglobinin normalden düşük olması diye tanımlıyor. Hemoglobin, akciğerden aldığı oksijeni vücuda taşıyan demirli protein. Miktarı azalınca organlara giden oksijen de azalıyor; o tanıdık “pilim bitti” hissi buradan geliyor.

Bunu da okuyun: Yapay zekâyla tasarlanan kuş gribi aşısı farklı varyantlara karşı denendi

En sık görülen belirtiler

DSÖ ve İngiltere’nin sağlık servisi NHS’in listeleri büyük ölçüde örtüşüyor:

• Yorgunluk, enerjisizlik
• Özellikle eforla gelen nefes darlığı
• Fark edilen kalp çarpıntısı
• Her zamankinden soluk cilt
• Baş ağrısı
• Baş dönmesi, sersemlik hissi
• Elleri ve ayakları hep soğuk olma

ABD Ulusal Tıp Kütüphanesi’nin sağlık sitesi MedlinePlus, kansızlığın kişiyi üşümeye yatkın ve sinirli de yapabildiğini ekliyor. NHS’e göre birçok kişide belirtilerin yalnızca birkaçı görülüyor; ne kadar hızlı ortaya çıktıkları da kansızlığın ne kadar hızlı geliştiğine bağlı.

Daha az bilinen işaretler

NHS, demir eksikliğine bağlı kansızlıkta daha seyrek görülen şu belirtileri de sayıyor:

• Kulakta çınlama, uğultu ya da tıslama sesi
• Yemeklerin tadının garip gelmesi, dilde ağrı
• Kaşıntı
• Saç yıkarken ya da tararken her zamankinden fazla dökülme
• Buz, kâğıt gibi yiyecek olmayan şeyleri yeme isteği (pika)
• Yutkunmada zorluk
• Dudak kenarlarında ağrılı çatlaklar
• Kaşık gibi içe çökmüş tırnaklar
• Huzursuz bacak sendromu

Buz çiğneme isteğini çoğu kişi alışkanlık sanıyor; oysa NHS bunu doğrudan demir eksikliği kansızlığının işaretleri arasında gösteriyor.

DSÖ, ağır kansızlıkta ağız ve burun içinin, tırnak altlarının solduğunu, nefesin ve nabzın hızlandığını, ayağa kalkınca baş dönmesinin ve kolay morarmanın görülebildiğini belirtiyor.

Kansızlık neden olur?

DSÖ’ye göre en sık neden demir eksikliği ve bu çoğunlukla beslenmeyle yeterli demir alınmamasından kaynaklanıyor. Ama tek neden bu değil:

NHS, ağrı kesici olarak kullanılan steroid olmayan iltihap gidericilerin (NSAİİ) mideyi kanatabildiğini ve bunun da demir eksikliği kansızlığına yol açabildiğini hatırlatıyor. Daha seyrek olarak bağırsak ya da mide kanserleri de bu tabloya neden olabiliyor; açıklanamayan kansızlıkta doktorun nedeni araştırması bu yüzden önemli. Demir eksikliğinin kendine özgü işaretlerini demir eksikliği belirtileri, uyuşma ve karıncalanmanın öne çıktığı tabloyu B12 eksikliği belirtileri yazımızda anlattık.

Kimler risk altında?

DSÖ en çok etkilenen grupları 5 yaş altı çocuklar (özellikle 2 yaş altı bebekler), adet gören genç kızlar ve kadınlar, gebeler ve doğum sonrası dönemdeki kadınlar olarak sıralıyor. NHS de B12 ve folat eksikliğinin yaşlılarda daha sık görüldüğünü, 75 yaş üstünde yaklaşık her 10 kişiden birini etkilediğini belirtiyor.

Beslenmede nelere dikkat edilmeli?

DSÖ ve NHS’in saydığı demir kaynakları şunlar: kırmızı et, balık ve tavuk; mercimek, nohut, fasulye gibi baklagiller; koyu yeşil yapraklı sebzeler; kuru kayısı, kuru erik, kuru üzüm; demirle zenginleştirilmiş tahıllar. C vitamini içeren meyve ve sebzeler demirin emilimine yardım ediyor.

Ters yönde çalışanlar da var. DSÖ çay, kahve, kakao, kepek ve kalsiyumun demir emilimini yavaşlattığını söylüyor. Yani kahvaltıda mercimek çorbasının hemen ardından içilen demli çay, çorbadan alacağınız demiri bir miktar azaltıyor; çayı yemekten biraz sonraya bırakmak basit bir değişiklik.

Demir ya da vitamin hapını kendi kendinize başlamayın. NHS, demir takviyesinin çocukların erişemeyeceği yerde saklanması gerektiğini, küçük çocuklarda aşırı demir alımının ölümcül olabileceğini vurguluyor. Takviye gerekiyorsa türünü ve süresini tahlil sonucuna bakarak doktor belirler.

Kimler doktora danışmalı?

• Haftalardır geçmeyen yorgunluk, nefes darlığı ya da çarpıntısı olanlar
• Adetleri çok yoğun geçen kadınlar
• Gebeler ve gebelik planlayanlar
• Mide ülseri, hemoroit gibi kanamaya yol açabilen bir sorunu olanlar
• Sık ağrı kesici kullananlar
• Et ve süt ürünü tüketmeyenler, yaşlılar

NHS’e göre doktor genellikle tam kan sayımı ile işe başlıyor; bu test için önceden bir hazırlık gerekmiyor. Sonucunuzu nasıl göreceğinizi MHRS randevusu sonrası e-Nabız’dan takip edebilirsiniz.

Ani başlayan ağır nefes darlığı, göğüs ağrısı ya da bayılma olursa beklemeden 112’yi arayın.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; sağlık sorunlarınız için doktora danışın.