B12 eksikliği belirtileri nelerdir? Uyuşma, yorgunluk ve risk grupları

B12 eksikliğinin en sık belirtileri yorgunluk ve halsizlik, nefes darlığı, baş ağrısı, iştahsızlık, kırmızı ve ağrılı bir dil, el ve ayaklarda uyuşma ya da karıncalanma. Belirtiler genelde yavaş yavaş ortaya çıkıyor, bu yüzden çoğu kişi uzun süre “yorgunluktandır” deyip geçiştiriyor.

Tanı basit bir kan testiyle konuyor. Asıl önemli olan erken fark etmek: İngiltere’nin kamu sağlık sistemi NHS’ye göre tedavi edilmeden uzun süre kalan eksiklik, sinir sisteminde kalıcı hasar bırakabiliyor.

Bunu da okuyun: Yulaf zayıflatır mı? Tok tutma etkisi ve kilo verirken nasıl yenmeli

B12 vitamini ne işe yarar?

Vücut B12’yi sağlıklı kırmızı kan hücresi üretmek için kullanıyor. Kırmızı kan hücreleri oksijeni dokulara taşıyor. B12 yetmediğinde bu hücreler olması gerekenden büyük ve eksik gelişiyor; buna megaloblastik anemi deniyor. Vücut yeterince oksijen taşıyamayınca da yorgunluk, nefes nefese kalma gibi şikâyetler başlıyor.

B12 eksikliği belirtileri

NHS’nin listesine göre B12 (ya da folat) eksikliğine bağlı kansızlıkta şu belirtiler görülebiliyor:

• Kendini güçsüz ve yorgun hissetme
• Hızlı nefes alma ya da nefes darlığı
• Baş ağrısı
• Hazımsızlık ve iştahsızlık
• Çarpıntı
• Görme sorunları
• İshal
• Ağrılı ya da kırmızı dil, bazen ağızda yaralar
• Hafıza, anlama ve karar vermede güçlük

ABD Ulusal Tıp Kütüphanesi’nin sağlık sitesi MedlinePlus bu listeye soluk cilt, sinirlilik, kabızlık ve ayağa kalkarken ya da efor sırasında baş dönmesini ekliyor. Aynı kaynak önemli bir not düşüyor: bazı kişilerde hiç belirti olmayabiliyor ya da belirtiler çok hafif kalabiliyor. Bu belirtilerin bir kısmı kansızlık gelişmeden de ortaya çıkabiliyor.

Sinir sistemiyle ilgili belirtiler

B12 eksikliğini öteki vitamin eksikliklerinden ayıran taraf burası. NHS’ye göre eksiklik beyin ve sinir sistemini de etkileyebiliyor:

• Uyuşma ve iğne batması hissi (karıncalanma)
• Kas güçsüzlüğü
• Denge ve koordinasyon sorunları
• İdrar kaçırma
• Hafif depresyon ya da kaygıdan, kafa karışıklığı ve bunamaya kadar uzanan psikolojik sorunlar

MedlinePlus, uzun süre düşük kalan B12’nin sinir hasarına yol açabileceğini ve tedaviye belirtiler başladıktan sonra hemen başlanmazsa bu hasarın kalıcı olabileceğini yazıyor.

B12 eksikliği neden olur?

Yeterince almamak ya da aldığını emememek. B12 et, tavuk, balık, kabuklu deniz ürünleri, yumurta, süt ürünleri ve B12 eklenmiş kahvaltılık gevreklerde bulunuyor. Bu besinleri düzenli yemeyenlerde eksiklik gelişebiliyor.

Emilim tarafında ise mideden salgılanan “intrinsik faktör” adlı bir protein devreye giriyor. NHS’ye göre İngiltere’de en sık neden pernisiyöz anemi: bağışıklık sisteminin bu proteini üreten mide hücrelerine saldırdığı otoimmün bir hastalık. MedlinePlus diğer nedenleri şöyle sıralıyor:

• Midenin ya da ince bağırsağın bir kısmının alındığı ameliyatlar (bazı obezite ameliyatları dahil)
• Crohn hastalığı, çölyak gibi sindirimi bozan hastalıklar
• Alkol kullanımı
• Mide asidini azaltan ilaçların uzun süre kullanılması
• Metformin adlı ilacın uzun süre kullanılması
• Gülme gazının (nitröz oksit) kötüye kullanımı

Eksikliğin fark edilmesi zaman alabiliyor. NHS, vücuttaki B12 depolarının yenilenmeden 2 ila 5 yıl kadar yetebildiğini belirtiyor. Yani beslenmenizi değiştirdikten yıllar sonra bile belirti çıkabiliyor.

Kimler risk altında?

• Vegan ve katı vejetaryen beslenenler: NHS’ye göre B12 eklenmiş besin ya da takviye kullanmayan veganlar risk altında.
• Yaşlılar: NHS, yaş ilerledikçe B12 emiliminin zorlaştığını belirtiyor.
• Mide ya da bağırsak ameliyatı geçirenler.
• Uzun süre mide ilacı ya da metformin kullananlar: İlacı kendi başınıza bırakmayın; doktorunuz gerekirse B12 düzeyinizi takip eder.
• Hamileler: MedlinePlus hamilelikte yetersiz beslenmeyi risk etkenleri arasında sayıyor.

Dengeli bir tabağın nasıl kurulacağını merak ediyorsanız sağlıklı kahvaltı rehberimize ve akşam tabağı yazımıza bakabilirsiniz.

Takviye almadan önce bilinmesi gerekenler

Kendi kendinize takviye başlamak yerine önce kan testi yaptırmak gerekiyor; çünkü tedavi eksikliğin nedenine göre değişiyor. MedlinePlus’a göre emilim sorunu olanlarda yalnızca ağızdan takviye yetmeyebiliyor ve doktorun planladığı farklı yollar gerekebiliyor. Kaynak ayrıca B12 takviyesinin bunama, Alzheimer ya da kalp hastalığını önlediğine dair kanıt olmadığını vurguluyor. NHS de yüksek dozda folik asit kullanımının B12 eksikliğinin belirtilerini gizleyebileceği uyarısını yapıyor; bu yüzden vitamin takviyelerini doktorunuza danışmadan kullanmayın.

Kimler doktora danışmalı?

Yukarıdaki belirtilerden birkaçını birden yaşıyorsanız, özellikle el ve ayaklarda uyuşma, denge kaybı, unutkanlık ya da kafa karışıklığı varsa beklemeden aile hekiminize gidin. NHS’ye göre bu durum çoğu zaman belirtiler ve kan testiyle teşhis ediliyor ve ne kadar erken tedavi edilirse kalıcı hasar riski o kadar azalıyor. Ani başlayan göğüs ağrısı, ağır nefes darlığı ya da bayılma gibi acil belirtilerde 112’yi arayın.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; sağlık sorunlarınız için doktora danışın.