Ayak mantarı neden olur? Belirtileri, bulaşma yolları ve korunma

Ayak mantarı, sıcak ve nemli ortamı seven, dermatofit denen mantarların ayak derisinde çoğalmasıyla olur; çoğunlukla parmak aralarında başlar. Terli ayağın gün boyu kapalı ayakkabıda kalması mantara uygun ortam hazırlar, havuz ve ortak duş gibi yerlerde çıplak ayakla yürümek de bulaşmanın en sık yolu.

Mayo Clinic, ayak mantarına kasıktaki mantar enfeksiyonu ve vücuttaki halka şeklindeki mantar lekesiyle aynı tür mantarların yol açtığını yazıyor. Bu mantarlar ıslak çorapta, ayakkabıda ve havluda yaşayabiliyor.

Bunu da okuyun: Tırnak mantarı neden olur? İlk belirtiler, bulaşma yolları ve korunma

Ayak mantarının belirtileri neler?

• Parmak aralarında pullanan, soyulan ya da çatlayan deri; NHS’ye göre en tipik görüntü parmak arasındaki kaşıntılı beyaz alanlar
• Özellikle çorabı ve ayakkabıyı çıkarınca artan kaşıntı
• Yanma ya da batma hissi
• Ayak tabanında ve yanlarında kuru, pullu deri
• Kızarıklık (koyu tenli kişilerde mor ya da gri görünebilir, daha zor fark edilir)
• Bazen sıvı dolu kabarcıklar, deride çatlama ve kanama

Tedavi edilmezse mantar ayak tırnaklarına geçebiliyor. MedlinePlus’a göre tırnağa geçen mantar tırnakta renk değişikliği, kalınlaşma ve ufalanmaya yol açabiliyor.

Ayak mantarı neden olur, nasıl bulaşır?

Mantar iki yolla bulaşıyor: ayak mantarı olan birinin derisine dokunmak ya da mantarın bulunduğu yüzeylere çıplak ayakla basmak. Ortak kullanılan havlu, çorap, ayakkabı, paspas ve çarşaf da mantarı taşıyabiliyor. Ayakları kuruladığınız havluyla vücudun geri kalanını kurularsanız mantar başka bölgelere de geçebiliyor.

Mayo Clinic, NHS ve MedlinePlus’ın saydığı risk etkenleri şunlar:

• Sık sık, özellikle içi plastik kaplı kapalı ayakkabı giymek
• Ayakların uzun süre ıslak kalması ya da çok terlemesi
• Havuz, ortak duş ve soyunma odalarında çıplak ayakla dolaşmak
• Ayak mantarı olan biriyle havlu, ayakkabı ya da çarşaf paylaşmak
• Ayak derisinde ya da tırnakta küçük bir yara bulunması

Ayak mantarı olduğu nasıl anlaşılır?

Üç kaynağın da öne çıkardığı ipucu yer: soyulma ve çatlama çoğunlukla parmak aralarında başlar ve ayakkabı çıkınca kaşıntı artar. MedlinePlus’a göre doktor çoğu zaman yalnız bakarak tanı koyabiliyor. Emin olunamazsa deriden kazınan küçük bir örnek muayenehanede basit bir testle ya da laboratuvarda kültürle inceleniyor.

Ayak mantarı kendiliğinden geçer mi?

NHS’ye göre ayak mantarının kendi kendine geçmesi pek beklenmiyor. Eczanelerde reçetesiz satılan mantar kremleri, spreyleri ve pudraları var; ancak her ürün herkese uygun değil, bazıları yalnız yetişkinler için. Hangisinin size uygun olduğunu eczacınıza sorun. Bu ürünlerin etkisini göstermesi genellikle birkaç hafta sürüyor ve ayak mantarı sık tekrarlayabiliyor.

MedlinePlus, şikâyetler geçtikten sonra da ürünü 1–2 hafta daha kullanmayı öneriyor; erken bırakmak mantarın geri dönmesinin sık nedenlerinden biri. Bu süreyi kullandığınız ürünün kutusundaki bilgiyle ve eczacınızla birlikte kontrol edin.

Ayak mantarından nasıl korunulur?

MedlinePlus ayrıca ayakları sabun ve suyla günde en az iki kez yıkayıp parmak aralarını tamamen kurulamayı, havalanan ve deri gibi doğal malzemeden yapılmış ayakkabı seçmeyi, içi plastik kaplı ayakkabıdan kaçınmayı öneriyor. Mayo Clinic de mümkün olduğunda sandalet ya da burnu açık ayakkabıyla ayakların hava almasını tavsiye ediyor.

NHS, bu önlemlerin tedavi bittikten sonra da sürdürülmesini öneriyor; böylece mantarın geri gelme ihtimali azalıyor. Ayak mantarı yüzünden işe ya da okula gitmemek gerekmiyor.

Kimler doktora danışmalı?

• Eczaneden alınan ürünlere rağmen iyileşmeyenler (Mayo Clinic iki hafta, MedlinePlus 2–4 hafta sınırını veriyor)
• Ağrısı çok olanlar
• Ayağı ya da bacağı sıcak, ağrılı ve kırmızı olanlar; ayakta şişlik, kırmızı çizgiler, irin ya da ateş varsa bu bakteriyel enfeksiyon işareti olabilir
• Mantar ellere ya da vücudun başka yerlerine yayılanlar
• Şeker hastaları: Mayo Clinic, bağışıklığı zayıf kişilerde ve diyabetlilerde ayak mantarının selülit denen ciddi bir deri enfeksiyonuna yol açabileceğini yazıyor. Diyabet belirtileri için şeker hastalığı belirtileri yazımıza bakabilirsiniz.
• Organ nakli olmuş ya da kemoterapi alan, bağışıklığı zayıf kişiler

Doktor gerekirse ayaktan küçük bir deri örneği alıp laboratuvara gönderebilir, ağızdan alınan ilaç yazabilir ya da sizi cildiye uzmanına yönlendirebilir. Ayakta hızla yayılan kızarıklık yüksek ateşle birlikte geliyorsa acil servise başvurun ya da 112’yi arayın.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; sağlık sorunlarınız için doktora danışın.