Bademcik taşı neden olur? Ağız kokusu, belirtiler ve doktora gitme zamanı

Bademcik taşı, yiyecek artıkları, tükürük, mukus, ölü hücreler ve bakterilerin bademciklerin yüzeyindeki küçük çukurlara takılıp zamanla sertleşmesiyle oluşuyor. Çoğu zararsız; birçok kişi taşı olduğunu fark etmiyor ve taşlar genellikle kendiliğinden düşüp gidiyor.

Bademcik taşı nasıl oluşur?

Bademcikler boğazın iki yanında duran, bağışıklık sisteminin parçası olan oval doku parçaları. Mayo Clinic’in anlatımına göre bazı insanların bademcik yüzeyi düz değil; kript denen girinti ve çukurlarla dolu. Yutkunurken yiyecek parçacıkları, tükürük ya da mukus bu çukurlara kaçıyor, zamanla kireçlenip sertleşiyor.

Bunu da okuyun: Bademcik iltihabı belirtileri nelerdir? Boğaz ağrısı, ateş ve beyaz lekeler

Ortaya çıkan taşlar genellikle beyaz ya da sarımsı, küçük çakıl gibi görünüyor. Dokunun derinlerinde oluşanlar dışarıdan hiç görülmeyebiliyor. NHS Devon’un sayfasına göre nüfusun yaklaşık yüzde 10’u hayatının bir döneminde bademcik taşıyla karşılaşıyor.

Kimlerde daha sık görülür?

• Bademcikleri büyük olanlar: Yüzey alanı geniş olduğu için artıkların birikebileceği çukur da fazla oluyor.
• Sık bademcik iltihabı geçirenler: Mayo Clinic, bademcikler enfeksiyonla her şiştiğinde yüzeyde yeni küçük çukurlar oluşmaya eğilimli olduğunu belirtiyor.

Taşların varlığı tek başına ağız hijyeninin kötü olduğu anlamına gelmiyor; NHS Devon bunu özellikle vurguluyor.

Bademcik taşı belirtileri

Küçük taşlar çoğu zaman hiçbir şikâyete yol açmıyor. Taş büyüdükçe şunlar görülebiliyor:

• Ağız kokusu: En sık şikâyet bu; taşın üzerinde biriken bakteriler kokuya yol açıyor.
• Bademciklerde kızarıklık ve tahriş
• Boğazda rahatsızlık ya da takılma hissi
• Öksürükle ağızdan küçük, kötü kokulu, krem-beyaz bir parça çıkması

Mayo Clinic bazı durumlarda taşların bademciklerde uzun süren iltihaplanmaya ya da enfeksiyona zemin hazırlayabildiğini yazıyor. Boğaz ağrısının başka nedenlerini ve evde yapılabilecekleri boğaz ağrısı yazımızda anlattık.

Tanı nasıl konuyor?

Çoğu zaman özel bir teste gerek kalmıyor; taşlar ağzın arka tarafında gözle görülebiliyor. NHS Devon, bazı taşların başka bir nedenle çekilen röntgen ya da tomografide tesadüfen fark edildiğini de belirtiyor. Kaynağa göre bademcik taşlarının uzun vadeli bir sağlık sorununa yol açtığına dair kanıt yok ve taşlar genellikle bakteriyel bademcik iltihabı gibi akut bir enfeksiyonla ilişkili değil. Yine de sık bademcik iltihabı geçirenlerde ikisi bir arada görülebiliyor.

Evde taşı çıkarmaya çalışmalı mı?

Sosyal medyada kulak çubuğu, kürdan, parmak ya da ağız duşuyla taş çıkarma videoları çok dolaşıyor. Burada kaynaklar aynı şeyi söylemiyor. Mayo Clinic’in uzmanları hafif yöntemleri doktorla konuşarak denemeyi mümkün görürken, İngiltere’nin kamu sağlık servisine bağlı NHS Devon parmakla, kürdan gibi bir aletle ya da su jetiyle taşı çıkarmaya çalışmaktan kaçınılmasını istiyor: bademcik zarar görebiliyor, kanama, enfeksiyon ve taşın soluk yoluna kaçması gibi sorunlar yaşanabiliyor. NHS Devon ayrıca evde uygulanan yöntemlerin hiçbirinin kesin işe yaradığına dair sağlam kanıt olmadığını belirtiyor.

Kısacası taş sizi rahatsız ediyorsa kendi başınıza kazımak yerine bir kulak burun boğaz uzmanına gösterin.

Önlemek mümkün mü?

Tamamen önlemek zor, çünkü yediğiniz ve içtiğiniz her şey bademciklerin yanından geçiyor. Yine de ağızdaki bakteri yükünü azaltmak oluşumu yavaşlatabiliyor. Kaynakların ortak önerileri şunlar:

• Dişleri sabah, yemeklerden sonra ve yatmadan önce fırçalamak; fırçalarken dili de nazikçe temizlemek
• Her gün diş ipi kullanmak
• Alkol içermeyen bir ağız gargarası kullanmak; Mayo Clinic yemekten sonra tuzlu suyla gargarayı da öneriyor
• Bol su içmek: NHS Devon’a göre yeterli sıvı tükürük üretimini sürdürüp birikimi sınırlıyor

Ameliyat gerekir mi?

Bademcik ameliyatı (tonsillektomi) taşları kalıcı olarak bitiren yöntem; Mayo Clinic sık taş oluşturanlarda en etkili çözüm olduğunu söylüyor. Ameliyat genellikle hastanede gece kalmadan yapılıyor, ama her ameliyat gibi sonrasında kanama riski taşıyor ve çoğu kişi bir süre boğaz ağrısı çekiyor. Ancak NHS Devon, yalnızca taş nedeniyle ameliyatın klinik olarak savunulamadığını, ameliyatın küçük ama ciddi komplikasyon riski taşıdığını belirtiyor. Bademcik çukurlarını küçültmeye yönelik lazer ya da koblasyon kriptolizi gibi işlemlerin de taş tedavisindeki yerini destekleyen kanıt şimdilik az. Karar kişinin yaşı, sağlık geçmişi ve şikâyetlerinin ağırlığına göre uzmanla birlikte veriliyor.

Kimler doktora danışmalı?

• Bademcik ağrısı geçmeyenler
• Bademcikleri çok kızarık görünen ya da kolay kanayanlar
• Bademcik ağrısı kulağa vuranlar

Mayo Clinic’e göre bu belirtiler basit bir taştan daha ciddi bir sorunun işareti olabilir.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; sağlık sorunlarınız için doktora danışın.