Kızıl hastalığı belirtileri nelerdir? Zımpara gibi döküntü ve çilek dil

Kızıl hastalığı çoğu zaman grip gibi başlıyor: yüksek ateş, boğaz ağrısı ve boyunda şişmiş lenf bezleri. 12-48 saat sonra göğüs ve karında başlayıp yayılan, eli sürünce zımpara gibi pürüzlü hissettiren küçük kabarık bir döküntü çıkıyor; dil de kızarıp şişerek “çilek dil” görünümü alıyor.

Kızıl, boğaz enfeksiyonuna yol açan A grubu streptokok bakterisinin neden olduğu bulaşıcı bir hastalık. Mayo Clinic’e göre en çok 5-15 yaş arasındaki çocuklarda görülüyor. Antibiyotikle kolayca tedavi edilebiliyor, bu yüzden eskisi kadar korkulan bir çocukluk hastalığı değil. Ancak NHS, son yıllarda vakaların arttığını not ediyor.

Bunu da okuyun: Bademcik iltihabı belirtileri nelerdir? Boğaz ağrısı, ateş ve beyaz lekeler

Kızıl hastalığı belirtileri

İlk günler: Yüksek ateş, boğaz ağrısı ve boynun yan tarafında elle hissedilen şişlik. Bu tablo bir-iki gün sıradan bir boğaz enfeksiyonundan ayırt edilemeyebilir.

Döküntü: İlk belirtilerden 12-48 saat sonra ortaya çıkıyor. Küçük, kabarık noktalardan oluşuyor ve cilde zımpara dokusu veriyor. Açık tenli çocuklarda pembe-kırmızı görünürken koyu tenli çocuklarda renk değişimi zor seçilebilir; o durumda pürüzlülüğü elle fark etmek daha kolay. NHS’ye göre döküntü göğüs ve karından başlıyor; Mayo Clinic ise yüz ya da boyundan başlayıp gövdeye, kollara ve bacaklara yayılabildiğini yazıyor. Yüzün kendisinde genellikle döküntüden çok yanaklarda belirgin bir kızarıklık oluyor.

Çilek dil: Dilin üzeri önce beyaz bir tabakayla kaplanıyor, bu tabaka soyulunca dil kırmızı, şiş ve küçük kabarcıklarla dolu görünüyor.

Soyulma: Döküntü solarken cilt, güneş yanığından sonraki gibi soyulabiliyor.

Belirtiler çocuk ve yetişkinde aynı; yetişkinlerde daha seyrek görülüyor. Döküntü ve dildeki kızarıklık genellikle bir hafta kadar sürüyor.

Nasıl bulaşır, kuluçka süresi kaç gün?

Bakteri, hasta kişi öksürdüğünde ya da hapşırdığında saçılan damlacıklarla bulaşıyor. Bakteriyle karşılaşmadan belirtilerin başlamasına kadar geçen süre CDC’ye göre genellikle 2-5 gün. Aynı evde yaşayanlar, kreş ve sınıf arkadaşları, okul çağında çocuğu olan anne-babalar ve kalabalık ortamlar en çok risk altındaki gruplar. Kızıl bazen boğaz yerine impetigo gibi bir cilt enfeksiyonunun ardından da gelişebiliyor ve aynı kişi birden fazla kez geçirebiliyor.

Su çiçeği ve grip ile karıştırmayın

Döküntülü çocukluk hastalıkları birbirine benzeyebiliyor. Su çiçeğinde döküntü içi sıvı dolu kabarcıklara dönüşüyor, kızılda ise zımpara gibi pürüzlü, ince bir döküntü oluyor. Ayrıntı için su çiçeği belirtileri yazımıza bakabilirsiniz. İlk günlerdeki ateş ve boğaz ağrısı ise gripten ayırt edilemeyebilir; grip ile soğuk algınlığının farkını anlattığımız yazı bu dönemde işinize yarar. Kesin ayrımı doktor yapar.

Tanı ve tedavi

Doktor çoğu zaman dile ve döküntüye bakarak kızılı tanıyabiliyor; gerekirse boğazdan sürüntü alınıyor ya da kan tahlili isteniyor. Tedavi antibiyotikle yapılıyor. NHS’ye göre antibiyotik hem iyileşmeyi hızlandırıyor hem zatürre gibi ciddi bir hastalığa dönüşme ihtimalini azaltıyor hem de başkalarına bulaştırma riskini düşürüyor. Çocuk kendini iyi hissetse bile doktorun yazdığı antibiyotik kutusu bitene kadar kullanılmalı.

Bu sürede serin sıvılar içmek ve boğaz ağrıyorsa yumuşak yiyecekler yemek rahatlatıyor. Ateş düşürücü ya da kaşıntı için bir ilaç kullanmadan önce doktora danışın; 16 yaşından küçük çocuklara aspirin verilmemeli.

Okula ve işe ne zaman dönülür?

Antibiyotiğin ilk dozundan sonraki 24 saat boyunca hasta hâlâ bulaştırıcı. Bu yüzden çocuk kreşe ya da okula, yetişkin işe ilk dozdan en az 24 saat sonra dönmeli. Antibiyotik kullanılmazsa bulaştırıcılık belirtiler başladıktan sonra 2-3 hafta sürebiliyor. Kızılın aşısı yok; korunmanın yolu elleri sık sık sabunla yıkamak, öksürürken mendil kullanıp hemen atmak ve hasta kişiyle çatal-kaşık, bardak, havlu, çarşaf paylaşmamak. Hastanın bardak ve çatal-bıçağını sıcak sabunlu suda ya da bulaşık makinesinde yıkamak da öneriliyor.

Kimler doktora danışmalı?

• Kızıl belirtileri olan herkes
• Doktora gittikten sonra bir hafta içinde düzelmeyenler
• Kızıl ile su çiçeğini aynı anda geçirenler
• Kızıl geçtikten haftalar sonra yeniden hastalananlar; bu, romatizmal ateş gibi bir komplikasyonun işareti olabilir
• Kızıllı biriyle temas edip kendini hasta hissedenler
• Hamileler: NHS’ye göre hamilelikte kızılın bebeğe zarar verdiğine dair kanıt yok, ama belirti olursa doktora başvurmak gerekiyor

Kızıl kolay bulaştığı için sağlık kuruluşuna gitmeden önce telefonla bilgi vermek, bekleme salonundaki diğer çocukları korur.

Acil durum belirtileri

Komplikasyonlar nadir; NHS’ye göre hastalık sırasında ya da sonraki haftalarda kulak enfeksiyonu, boğazda apse, sinüzit, zatürre, menenjit ve romatizmal ateş görülebiliyor. Çocuğun durumu hızla kötüleşirse, nefes almakta zorlanırsa ya da yutkunamaz hâle gelirse vakit kaybetmeden 112’yi arayın.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; sağlık sorunlarınız için doktora danışın.