D vitamini eksikliği belirtileri nelerdir? Kemik ağrısı ve risk grupları
D vitamini eksikliği belirtileri: yorgunluk, kemik ağrısı, kas güçsüzlüğü ve kramp. Çoğu kişide belirti olmuyor; kimler risk altında, tanı nasıl konuyor?
Yetişkinlerde D vitamini eksikliğinin en sık belirtileri yorgunluk, kemik ağrısı, kas güçsüzlüğü, kas ağrısı ya da kramp ve depresyon gibi ruh hâli değişiklikleri. Ama Cleveland Clinic’in de altını çizdiği gibi pek çok kişide hiçbir belirti olmuyor; eksiklik çoğu zaman bir kan testinde ortaya çıkıyor.
D vitamini vücuttaki kalsiyum ve fosfat dengesini ayarlıyor. İngiltere’nin sağlık servisi NHS’e göre kemiklerin, dişlerin ve kasların sağlıklı kalması bu iki minerale bağlı. Eksiklik uzun sürerse çocuklarda raşitizme, yetişkinlerde osteomalazi denen ve kemik ağrısıyla seyreden kemik yumuşamasına yol açabiliyor.
Bunu da okuyun: B12 eksikliği belirtileri nelerdir? Uyuşma, yorgunluk ve risk grupları
Yetişkinde hangi belirtiler görülür?
- Sürekli yorgunluk ve halsizlik
- Kemik ağrısı
- Kas güçsüzlüğü, kas ağrısı ya da kramplar
- Depresyon gibi ruh hâli değişiklikleri
Bu belirtilerin hiçbiri yalnız D vitaminine özgü değil. Yorgunluğun arkasından demir eksikliği ya da B12 eksikliği de çıkabiliyor. “Bende kesin D vitamini düşük” deyip kendi kendine takviyeye başlamak yerine önce nedeni öğrenmek gerekiyor.
Çocuklarda belirtiler nelerdir?
Ağır ve uzun süren eksiklik çocuklarda raşitizme neden oluyor: kemikler eğriliyor, büyüme düzensizleşiyor, eklemlerde şekil bozukluğu, kemik ağrısı ve kas güçsüzlüğü görülüyor. Cleveland Clinic bunun çok nadir olduğunu söylüyor. Hafif eksiklikte çocuğun tek şikâyeti zayıf, ağrıyan kaslar olabiliyor.
Kışın neden daha çok görülür?
Vücut D vitamininin büyük kısmını cilde doğrudan güneş ışığı vurduğunda kendisi üretiyor. NHS, İngiltere için ekimden mart başına kadar güneşin bunu sağlayacak kadar güçlü olmadığını, mart sonu ile eylül sonu arasında ise çoğu kişinin ihtiyacını güneşten karşılayabildiğini yazıyor. NHS’in vurgusu dışarıda cilde doğrudan vuran güneş üzerine; kalın montla geçen kış günlerinde cilde zaten pek ışık değmiyor.
Besinlerden gelen pay sınırlı, çünkü D vitamini doğal olarak az sayıda besinde var:
| Doğal kaynaklar | Çoğu zaman zenginleştirilen besinler |
|---|---|
| Somon, ton, uskumru, sardalya gibi yağlı balıklar | Süt ve bitkisel sütler |
| Alabalık | Kahvaltılık gevrekler |
| Yumurta sarısı | Portakal suyu |
| Dana karaciğeri, mantar | Yoğurt gibi süt ürünleri |
Zenginleştirilmiş üründe D vitamini olup olmadığını etiketten anlayabilirsiniz. D vitamini yağda çözünen bir vitamin; MedlinePlus, yağ içeren bir öğünle alındığında daha iyi emildiğini belirtiyor.
Kimler risk altında?
- 65 yaş üstündekiler
- Koyu tenliler: koyu renkli cilt güneşten daha az D vitamini üretiyor
- Vücudun büyük kısmını örten kıyafetler giyenler
- Evden pek çıkamayanlar, bakımevinde yaşayanlar
- Vücut kitle indeksi 30’un üzerinde olanlar
- Çölyak, Crohn ya da kistik fibrozis gibi bağırsak emilimini bozan hastalığı olanlar
- Mide küçültme ameliyatı olanlar
- Bazı steroid, kolesterol, sara (epilepsi) ve verem ilaçlarını kullananlar
Cleveland Clinic’e göre dünyada yaklaşık 1 milyar kişide D vitamini eksikliği var. İlaç kullanıyorsanız hangisinin D vitamini düzeyini etkileyebileceğini doktorunuza sormanız yeterli; ilacı kendiniz bırakmayın.
Tanı nasıl konur?
Kesin cevabı kan testi veriyor. En sık bakılan test 25-hidroksi D vitamini, kısaca 25(OH)D. Bu test herkese rutin olarak istenmiyor; risk grubundaysanız ya da yukarıdaki belirtiler varsa doktor gerekli görebiliyor.
Fazlası da zararlı
Güneşten fazla D vitamini almak mümkün değil, ama takviyeyle mümkün. NHS, uzun süre fazla takviye kullanmanın kanda kalsiyum birikmesine (hiperkalsemi) yol açabileceğini, bunun da kemikleri zayıflatıp böbreklere ve kalbe zarar verebileceğini yazıyor. Cleveland Clinic bu durumun bulantı, aşırı susama, sık idrara çıkma, iştahsızlık, kabızlık, halsizlik ve kafa karışıklığıyla kendini gösterebildiğini belirtiyor. Takviyenin gerekip gerekmediğine ve miktarına doktorunuz karar vermeli.
D2 mi, D3 mü?
Takviyelerde iki tür var. Cleveland Clinic’e göre D2 (ergokalsiferol) bitkilerden, D3 (kolekalsiferol) hayvansal kaynaklardan elde ediliyor ve vücut D3’ü daha kolay emiyor. MedlinePlus da ikisinin kandaki düzeyi yükselttiğini, D3’ün bunu daha yüksek ve daha uzun süreli yapabildiğini yazıyor. Hangisinin, ne kadar ve ne süreyle kullanılacağı ise kan değerinize bakılarak doktorla konuşulacak bir konu.
Güneşte uzun kalmak çözüm mü?
Tam olarak değil. Güneşten D vitamini zehirlenmesi olmuyor ama uzun süre korunmasız güneşte kalmak cilt yaşlanmasını ve cilt kanseri riskini artırıyor. NHS de güneşte uzun kalacaksanız cildinizi örtmenizi ya da korumanızı hatırlatıyor.
Kimler doktora danışmalı?
Haftalardır geçmeyen yorgunluk, kemik ya da kas ağrısı yaşıyorsanız, yukarıdaki risk gruplarından birindeyseniz veya çocuğunuzun bacaklarında eğrilik ya da büyümede düzensizlik fark ediyorsanız aile hekiminize gidin. Takviye kullanırken bulantı, aşırı susama ya da kafa karışıklığı başladıysa da beklemeyin.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; sağlık sorunlarınız için doktora danışın.
