İnsülin direnci belirtileri nelerdir? Neden çoğu kişi fark etmiyor
İnsülin direnci belirtileri çoğu kişide yıllarca görülmüyor. Koyulaşan cilt, susama, sık idrar gibi ipuçları, risk faktörleri ve hangi testlere bakılıyor?
İnsülin direnci çoğu zaman belirti vermiyor. ABD Ulusal Diyabet, Sindirim ve Böbrek Hastalıkları Enstitüsü (NIDDK) insülin direnci ve prediyabeti olanlarda genellikle hiçbir şikâyet olmadığını söylüyor; ilk ipucu çoğu zaman bir kan tahlilinde yüksek çıkan şeker ya da ensede, koltuk altında koyulaşan cilt oluyor.
İnsülin, pankreasın ürettiği ve kandaki şekeri hücrelere taşıyan hormon. Kas, yağ ve karaciğer hücreleri bu hormona eskisi gibi yanıt vermeyince pankreas daha fazla insülin üretip açığı kapatmaya çalışıyor. Bunu başarabildiği sürece kan şekeri normal kalıyor ve kişi hiçbir şey hissetmiyor. Zamanla yetişemezse kan şekeri yükseliyor, önce prediyabet sonra tip 2 diyabet gelişebiliyor.
Bunu da okuyun: Şeker hastalığı belirtileri nelerdir? Sık idrar, susuzluk ve yorgunluk
Hangi belirtiler ipucu olabilir?
Cleveland Clinic, prediyabet döneminde bazı kişilerde koltuk altında, boynun arkasında ve yanlarında cildin koyulaştığını yazıyor; tıptaki adı akantozis nigrikans. Kan şekeri uzun süre yüksek seyretmeye başladığında ise şu belirtiler çıkabiliyor:
- Sık susama
- Sık idrara çıkma
- Açlık hissinin artması
- Bulanık görme
- Açıklanamayan kilo kaybı
- Tekrarlayan mantar enfeksiyonları
Bu belirtiler başladıysa iş insülin direncinin ötesine geçmiş olabilir, beklemeden doktora gitmek gerekiyor.
İnsülin direnci neden olur?
Araştırmacılar nedeni tam olarak çözebilmiş değil. Cleveland Clinic’e göre en belirgin iki etken fazla vücut yağı, özellikle karın bölgesinde ve organların çevresinde biriken yağ, bir de hareketsizlik. Aşırı işlenmiş, karbonhidrat ve doymuş yağdan zengin beslenme de insülin direnciyle ilişkilendiriliyor. Hareket kasları insüline karşı daha duyarlı hâle getirdiği için masa başında geçen uzun günler hesaba ekleniyor.
Kimler risk altında?
NIDDK’nin listesine göre şu durumlar insülin direnci ve prediyabet ihtimalini artırıyor:
- Fazla kilo, obezite ya da geniş bel çevresi
- 35 yaş ve üstü (çocuklarda da görülebiliyor, risk yaşla artıyor)
- Ailede diyabet olması
- Fiziksel hareketsizlik
- Sigara, e-sigara ya da pasif içicilik
- Gebelik diyabeti geçirmiş olmak ya da yaklaşık 4,1 kilo (9 libre) ve üzeri bebek doğurmak
- Polikistik over sendromu, Cushing sendromu, akromegali, uyku apnesi
- Bazı ilaçları (örneğin kortizon türevleri) uzun süre kullanmak
Yaş, aile öyküsü gibi etkenler değişmiyor; ama kilo, hareket ve sigara kişinin elinde.
İnsülin direnci testi var mı?
NIDDK’ye göre insülin direncini doğrudan ölçen test esas olarak araştırmalarda kullanılıyor; günlük pratikte doktorlar prediyabete bakıyor. Bunun için kullanılan testler ve prediyabet sayılan aralıklar:
| Test | Neyi gösterir? | Prediyabet aralığı |
|---|---|---|
| HbA1c (A1C) | Son 3 ayın ortalama kan şekeri | %5,7 – %6,4 |
| Açlık kan şekeri | Test anındaki kan şekeri | 100 – 125 mg/dL |
| Şeker yükleme testi (OGTT) | Şekerli içecekten sonraki değer | 140 – 199 mg/dL |
NIDDK, 35 yaş ve üstündekilere ya da fazla kilosu ve başka risk faktörü olanlara test önerilebileceğini söylüyor. Sonuç normal çıksa da risk faktörü varsa en az 3 yılda bir tekrarlanması, prediyabet çıkarsa her yıl diyabet testi yapılması öneriliyor. Doktor kan yağlarına, yani kolesterol ve trigliseride de bakmak isteyebilir.
Geri döndürülebilir mi?
NIDDK’ye göre sağlıklı yaşam insülin direncini ve prediyabeti önlemeye ya da geri çevirmeye yardımcı olabiliyor: sağlıklı beslenme, düzenli hareket, kiloyu yönetmek ve yeterli uyku. NIH destekli Diyabet Önleme Programı (DPP) çalışmasında diyabet riski yüksek kişilerde başlangıç kilosunun yüzde 5–7’sini vermek hastalığa yakalanma ihtimalini düşürdü. 90 kilo gelen biri için bu 4,5–6,3 kilo demek. Nereden başlayacağınızı bilmiyorsanız sağlıklı kilo verme ve günde kaç adım atılmalı yazılarımız fikir verebilir.
NIDDK’ye göre prediyabet olanlarda 5–10 yıl içinde tip 2 diyabet gelişme ihtimali yüksek, ama herkeste gelişmiyor. Kurum yüksek tansiyon, metabolik sendrom, yağlı karaciğer ve kötü kolesterol tablosunun da bu kişilerde daha sık görüldüğünü belirtiyor.
Sıkça sorulan sorular
Zayıf biri de insülin direnci yaşayabilir mi? Evet. Cleveland Clinic insülin direncinin diyabeti olmayan herkesi etkileyebileceğini, ailede prediyabet ya da tip 2 diyabet bulunmasının da tek başına katkıda bulunabildiğini belirtiyor.
Geçici olabilir mi? Olabilir. Aynı kaynağa göre kısa süre steroid ilacı kullanmak bile geçici insülin direncine yol açabiliyor; ilaç bitince durum değişebiliyor. Kronik olanı ise uzun süre devam ediyor.
Tip 1 diyabette de görülür mü? Görülebiliyor. Prediyabet ve tip 2 diyabeti olanların çoğunda insülin direnci var, tip 1 diyabetlilerde de ortaya çıkabiliyor.
Kimler doktora danışmalı?
Ensede ya da koltuk altında koyulaşma fark ettiyseniz, ailenizde diyabet varsa, bel çevreniz genişliyorsa ya da gebelikte şekeriniz çıktıysa aile hekiminizden kan şekeri ve HbA1c testi isteyin. Sık susama, sık idrara çıkma, bulanık görme ya da sebepsiz kilo kaybı varsa randevuyu ertelemeyin. Çocuğunuzun kilosu için diyet planına başlamadan önce de çocuk doktoruyla konuşun.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; sağlık sorunlarınız için doktora danışın.
