Sedef hastalığı belirtileri nelerdir? Pullu lekeler ve tırnak çukurları

Sedef hastalığının ana belirtisi, üzeri gümüşi beyaz pullarla kaplı, kuru, kaşınan ve acıyabilen deri lekeleri. Lekeler en çok dirsekte, dizde, saçlı deride ve gövdede çıkıyor; tırnaklarda küçük çukurlar da hastalığın işareti olabiliyor.

Tıptaki adı psoriasis. İngiltere Ulusal Sağlık Servisi’ne (NHS) göre hastalık bulaşıcı değil; başkasından kapılmıyor, başkasına da geçmiyor. Tamamen ortadan kaldırılamıyor ama belirtiler tedaviyle kontrol altında tutulabiliyor.

Bunu da okuyun: Bebeklerde pişik nasıl geçer? Bez değişimi, hava aldırma ve doktor zamanı

Lekeler nasıl görünür?

NHS’nin tarifine göre sedef lekeleri genellikle 1-2 santimetre büyüklüğünde, oval ya da düzensiz biçimli oluyor. Açık tenlerde pembe ya da kırmızı zemin üstünde gümüşi beyaz bir pullanma görülüyor. Koyu tenlerde lekeler gri duruyor ve geçtikten sonra deride koyu iz bırakabiliyor.

Çoğu kişide yalnız birkaç leke var. Bazılarında lekeler vücudun geniş bölümüne yayılıyor, bazılarında da çok sayıda küçük pullu nokta hâlinde çıkıyor. Deri kuruyup çatlayabiliyor; ABD Ulusal Sağlık Enstitüleri’ne bağlı NIAMS, çatlayan derinin kaşınıp kanayabildiğini, kaşıntının uyku kalitesini bozabildiğini not ediyor.

Vücutta en çok nerede çıkar?

• Saçlı deri ve kulak arkası
• Dirsekler ve ön kol
• Dizler ve bacağın alt kısmı
• Göğüs, karın ve sırt
• Kalça

Kasık, genital bölge, meme altı gibi kıvrım yerlerinde de görülebiliyor. NIAMS’e göre kıvrımlardaki lekeler pullu değil, düz ve kırmızı oluyor; sürtünme ve ter durumu kötüleştiriyor. Avuç içinde ve ayak tabanında küçük kahverengi-sarı noktalar da çıkabiliyor.

Tırnaktaki belirtiler

Sedef yalnız deride kalmıyor. Tırnak yüzeyinde iğne ucuyla bastırılmış gibi çukurcuklar, kalınlaşma ve çizgilenme görülebiliyor. Tırnağınızda böyle bir değişiklik fark ettiyseniz nedenini doktor muayeneyle ayırt eder.

Sedef türleri ve belirtileri

Kaynak: NIAMS.

Belirtiler neden bir gelip bir gidiyor?

Sedef dalgalı seyrediyor. NIAMS’in anlatımıyla belirtiler birkaç hafta ya da ay alevleniyor, sonra yatışıyor. Hastalık her yaşta başlayabiliyor; NHS’ye göre ilk belirtiler çoğunlukla 15-25 ya da 50-60 yaş aralığında ortaya çıkıyor.

Nedeni tam bilinmiyor. Bağışıklık sisteminin aşırı çalışması sonucu derinin normalden hızlı hücre ürettiği, ailesinde sedef olanlarda riskin arttığı biliniyor. NHS’nin saydığı alevlendirici etkenler şunlar:

• Stres
• Sigara ve alkol
• Obezite
• Boğaz enfeksiyonu gibi enfeksiyonlar
• Derideki kesik, çizik ve sıyrıklar
• Bazı ilaçlar
• Hamilelik
• Güneş ışığı

Hangi etkenin kimi etkilediği kişiden kişiye değişiyor. NHS, hastalara kendi tetikleyicilerini fark edip olabildiğince uzak durmayı, dengeli beslenmeyi, düzenli hareket etmeyi ve sigarayı bırakmayı öneriyor.

Eklem ağrısı varsa

Sedefi olanların bir bölümünde zamanla psoriatik artrit denen eklem iltihabı gelişiyor. İşaretleri: eklemlerde tutukluk, şişlik ve ağrı, bel ya da boyun ağrısı, topuğun arkasında ağrı. NIAMS bu belirtilerde doktora gitmeyi geciktirmemek gerektiğini, tedavi edilmeyen psoriatik artritin eklemlerde kalıcı hasar bırakabildiğini vurguluyor.

İki kurum da sedefin kalp-damar hastalığı, diyabet ve metabolik sendrom gibi başka sorunlarla birlikte daha sık görüldüğünü, hastalığın ruh sağlığını da zorlayabildiğini belirtiyor. Bu yüzden düzenli kontrol öneriliyor.

Kimler doktora danışmalı?

• Yukarıdaki gibi pullu, kaşıntılı lekeleri olan ve tanı almamış herkes. Tanıyı doktor koyar. Kuru ve kaşıntılı cilt için ayrıca egzama yazımıza bakabilirsiniz.
• Tedavi görüp fayda görmeyen ya da yan etki yaşayanlar.
• Sedefi olup eklemlerinde tekrarlayan ağrı, tutukluk ve şişlik olanlar.
• Hamile olan ya da hamilelik planlayan sedef hastaları: bazı ilaçlar bebeğe zarar verebildiği için tedavinin değişmesi gerekebiliyor.

Hangi durumda 112 aranmalı?

NHS’ye göre sedefi olan birinde derinin hızla kızarması ve birleşen, içi irin dolu beyaz kabarcıkların çıkması, ayaktaki lekelerin sarı-kahverengiye dönüp irinlenmesi ya da parmak uçlarında irinli kabarcıklar belirmesi acil durum sayılıyor. Buna yüksek ateş, titreme ya da çarpıntı eşlik edebiliyor. Böyle bir tabloda beklemeden 112’yi arayın ya da acil servise gidin.

Tedavi tarafında yeni arayışlar sürüyor; geçen günlerde küçük bir klinik denemeyi aktarmıştık: sedef hastalığında pantetin denemesi. Hangi tedavinin size uygun olduğuna hastalığın türüne, yaygınlığına ve yerine bakarak doktorunuz karar verir.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; sağlık sorunlarınız için doktora danışın.