Öksürük nasıl geçer? Evde yapılabilecekler ve ne zaman doktora gidilir

Soğuk algınlığı ya da gripten sonra gelen öksürük çoğu zaman kendiliğinden geçer; İngiltere’nin sağlık servisi NHS’ye göre bunun 3 ila 4 haftayı bulması normal. Bu sürede bol sıvı içmek ve sıcak ballı limon gibi basit yöntemler öksürüğü durdurmasa da rahatlatabilir; 3 haftayı geçen öksürükte ise doktora gitmek gerekiyor.

Öksürük neden olur?

ABD Ulusal Sağlık Enstitüleri’nin (NIH) sağlık sitesi MedlinePlus öksürüğü boğazı ve hava yollarını temiz tutan bir refleks olarak tanımlıyor. Can sıkıcı ama vücudun kendini korumasının bir yolu. MedlinePlus öksürüğü ikiye ayırıyor: aniden başlayan ve genellikle 2-3 haftadan uzun sürmeyen akut öksürük, en çok soğuk algınlığı, grip ve akut bronşitle geliyor. Daha uzun sürenlere kronik öksürük deniyor.

Bunu da okuyun: Prof. Dr. Tevfik Özlü: Her öksürük grip değil, aynı anda çok virüs dolaşıyor

NHS’nin saydığı diğer sebepler arasında mide asidinin yemek borusuna kaçması (reflü), saman nezlesi gibi alerjiler, bronşit ve COVID-19 gibi enfeksiyonlar ve burnun arkasından boğaza süzülen mukus var. Hangisinin sizdeki öksürüğe yol açtığını ayırmak için grip ile soğuk algınlığı arasındaki fark yazımız da yardımcı olabilir.

Öksürüğün süresi ne anlatır?

NHS, öksürüğü olan çoğu kişinin doktora gitmesine gerek olmadığını söylüyor. Asıl bakılacak şey süre ve eşlik eden belirtiler. Kaynakların verdiği çerçeveyi şöyle özetleyebiliriz:

Öksürük nasıl geçer? Evde yapılabilecekler

NHS evde şunları öneriyor:

• Bol sıvı için.
• Sıcak su, limon ve bal karışımı içebilirsiniz. NHS bunun öksürük şurubuna benzer bir etki yapabildiğini yazıyor.

Ballı limonun hazırlanışı basit: yarım limonu bir kupa kaynamış suya sıkıp biraz bal ekliyorsunuz, ılıkken içiyorsunuz. İki önemli uyarı var: bal 1 yaşından küçük bebeklere verilmez, küçük çocuklara da sıcak içecek verilmemeli. NHS ayrıca sıcak limonlu balın ve bitkisel ürünlerin öksürüğü hafiflettiğine dair kanıtın sınırlı olduğunu açıkça belirtiyor; yani bunu tek başına çözüm sanmayın, rahatlatıcı bir destek olarak düşünün.

MedlinePlus da suyun öksürüğü hafifletebileceğini söylüyor; ister içerek ister buharlı bir duşla ya da buhar makinesiyle havaya katarak.

Öksürük şurubu ve ilaç konusunda

NHS’ye göre eczacıdan alınabilecek öksürük ilaçları öksürüğü durdurmuyor, sadece daha az öksürmenize yardım edebiliyor. Bazı öksürük ilaçları 12 yaşından küçük çocuklara verilmemeli; MedlinePlus ise 4 yaşından küçük çocuklara hiç öksürük ilacı verilmemesini söylüyor. Hamileyseniz ya da düzenli ilaç kullanıyorsanız bazı ilaçlar ve bitkisel ürünler sizin için uygun olmayabilir. Ne alırsanız alın, prospektüsü okuyun ve eczacınıza danışın.

Antibiyotik konusunda da NHS net: öksürük için normalde antibiyotik verilmiyor. Doktor ancak bakteriyel enfeksiyon varsa ya da komplikasyon riski taşıyorsanız yazıyor. Evde kalan eski bir kutuyu “geçsin artık” diye açmayın.

Çocuklarda öksürük: anne babaların bilmesi gerekenler

Kaynakların çocuklar için uyarıları dağınık, burada tek yerde toplayalım: 1 yaşından küçük bebeğe bal verilmez, küçük çocuklara sıcak içecek verilmez. MedlinePlus 4 yaşından küçüklere öksürük ilacı verilmemesini, daha büyük çocuklarda da etiketin dikkatle okunmasını istiyor. NHS’ye göre bazı öksürük ilaçları 12 yaşın altında kullanılmıyor. Emin değilseniz çocuğa bir şey vermeden önce eczacıya ya da çocuk doktoruna sorun.

Kimler doktora danışmalı?

NHS’ye göre şu durumlarda aile hekiminize gidin:

• Öksürük 3 haftadan uzun sürüyorsa
• Sebepsiz yere kilo kaybediyorsanız
• Kemoterapi ya da diyabet gibi nedenlerle bağışıklığınız zayıfsa

Şu durumlarda ise aynı gün doktora görünün:

• Öksürük çok şiddetliyse ya da hızla kötüleşiyorsa, öksürmeyi durduramıyorsanız
• Kendinizi çok kötü hissediyorsanız
• Göğüs ağrınız varsa
• Boynun yan tarafı şişmiş ve ağrılıysa

Nefes almakta zorlanıyorsanız ya da öksürükle kan geliyorsa beklemeyin, 112’yi arayın.

Doktor öksürüğün sebebini anlamak için göğsünüzü steteskopla dinleyebilir, balgamdan örnek alabilir, gerekirse röntgen, alerji testi ya da akciğer fonksiyon testi isteyebilir. NHS öksürüğün akciğer kanseri gibi ciddi bir hastalığın işareti olmasının nadir olduğunu da ekliyor. Yine de uzayan öksürüğü “nasılsa geçer” diye haftalarca taşımamak lazım.

Öksürüğe boğaz ağrısı da eşlik ediyorsa boğaz ağrısına ne iyi gelir yazımıza bakabilirsiniz.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; sağlık sorunlarınız için doktora danışın.