ABD seçimlerinde sıralı oy nedir, nasıl işler? Alaska’da iki Sullivan

ABD’de 3 Kasım’daki ara seçimlere iki gün kala, pek az eyaletin kullandığı “sıralı oy” (ranked-choice voting) sistemi tartışmanın ortasına düştü. Sebep Alaska: Senato yarışında pusulada aynı adı taşıyan iki aday var ve ikisi de Dan Sullivan.

Sıralı oy nedir?

Seçmen tek bir isme mühür basmıyor, adayları beğeni sırasına göre 1, 2, 3 diye numaralandırıyor. İlk tercihlerde oyların yarısından fazlasını alan aday varsa iş orada bitiyor ve o aday kazanıyor.

Bunu da okuyun: Maurene Comey’nin kovulması hukuka aykırı bulundu: Hâkim Furman kararı

Oylar nasıl sayılıyor?

Kimse çoğunluğa ulaşamazsa en az oy alan aday yarıştan düşüyor. Onu birinci sıraya yazanların oyu, pusuladaki ikinci tercihe aktarılıyor ve sayım yeniden yapılıyor. Bu tur, kalan oyların çoğunluğunu alan biri çıkana kadar sürüyor. Pusulaya tek isim yazan seçmenin oyu ise o aday elenirse başka kimseye geçmiyor. Klasik ikinci turdan farkı şu: seçmen sandığa bir kez gidiyor, gerisini sayım hallediyor.

Hangi eyaletler kullanıyor?

Sistemi eyaletin tamamında uygulayan yalnızca iki yer var: Maine ve Alaska. Maine 2016’da, çoğunluk desteği olmadan kazanan adaylar tartışılınca sisteme geçti ve 2018’de ilk kez Kongre seçimlerinde kullandı. Alaska seçmeni ise 2020’deki bir oylamayla onay verdi; eyalette tüm adaylar açık ön seçime giriyor, ilk dört aday genel seçime kalıyor. New York ve San Francisco gibi şehirler de yerel seçimlerde sıralı oy kullanıyor, Washington DC ise 2026’dan itibaren federal ve yerel seçimlerde bu sisteme geçti. Öte yandan Al Jazeera’nın derlemesine göre yaklaşık 19 eyalette sistemi yasaklayan düzenleme bulunuyor.

Savunanlar ve eleştirenler ne diyor?

Destekçiler, seçmenin “kazanma şansı olan” adaya mecbur kalmadan gönlündeki isme oy verebildiğini, küçük partili adayın büyük adayın oyunu bölme etkisinin azaldığını söylüyor. Eleştirenlere göre ise hem oy vermek hem saymak karmaşıklaşıyor, sonuçlar gecikiyor. Political Behavior dergisinde 2025’te yayımlanan bir çalışma, sıralı pusulaların yüzde 4,8’inin hatalı işaretlendiğini, ancak bunların hepsinin geçersiz sayılmadığını aktarıyor.

Alaska’da iki Sullivan neden sorun oldu?

Pusulada görevdeki Cumhuriyetçi senatör Dan S. Sullivan’ın yanında, emekli öğretmen Daniel J. Sullivan Jr. da yer alıyor; öğretmenin adının yanında parti bilgisi yok. Cumhuriyetçiler, seçmenin yanlış Sullivan’ı sıralayıp oyların sonraki turlara yanlış aktarılabileceğinden endişe ediyor. Alaska Yüksek Mahkemesi haziranda iki adayın da yarışmasına izin verdi. ABD Başkanı Donald Trump ise görevdeki Sullivan kaybederse sonuçların onaylanmasını engellemek için Alaska’ya dava açtı; eyalet yetkilileri ve Demokratlar davaya itiraz ediyor. Tartışmanın ilk ayağını Alaska’daki iki Dan Sullivan haberimizde, seçim takvimini de ABD ara seçimleri ne zaman başlıklı yazımızda anlatmıştık.

Kaynak: Al Jazeera