Bir tüp kanla 15 kanser türünde risk: Yerli genetik kit ne zaman çıkacak?

Türkiye Kanser Enstitüsü (TKE), ailesinde kanser öyküsü olan kişilerde 15 farklı kanser türüne yatkınlığı tek tüp kanla tahmin etmeyi amaçlayan yerli bir genetik kit geliştirdi. Ekip, prototipin tamamlandığını ve Sağlık Bakanlığı ile protokol imzalandıktan sonra kitin önce şehir hastanelerinde kullanılmaya başlanacağını söylüyor.

Çalışmalar, TÜSEB’in (Türkiye Sağlık Enstitüleri Başkanlığı) çatısı altındaki TKE’de yürüyor ve 12. Türk Tıp Dünyası Kurultayı’nda Sabah gazetesine anlatıldı. Kurultayda aynı kurumla ilgili bir başka gelişme de Aziz Sancar’ın beyin tümörü projesini TÜSEB’e devretmesiydi.

Bunu da okuyun: Beyin kanserine ses dalgasıyla yeni yöntem: Hayvan deneylerinde tümör yavaşladı

Kit neyi gösteriyor?

TKE Başkanı Prof. Dr. Burak Civelek’e göre kanserlerin yaklaşık yüzde 10’u aileden genetik olarak geçiyor. Kit, birinci ya da ikinci derece bir akrabada görülen kanserin genetik izinin kişide de bulunup bulunmadığına bakıyor. Yani bugün var olan bir kanseri teşhis etmiyor; ileride kanser gelişme riskini tahmin etmeye çalışıyor.

Projede çalışan Doç. Dr. Demet Akdeniz Ödemiş, kitin meme, akciğer, prostat, pankreas, kalın bağırsak ve mide dahil 15 kanser türünde riski tahmin etme “potansiyeline” sahip olduğunu söyledi. Riski yüksek çıkan kişi daha sık doktor kontrolüne çağrılabilecek ve önleyici adımlar daha erken atılabilecek.

Ne zaman kullanılabilecek?

Kesin bir tarih verilmedi. Ödemiş, Sağlık Bakanlığı ile yapılacak protokollerin ardından kitin öncelikle şehir hastaneleri, eğitim ve araştırma hastaneleri ile üniversite hastanelerinde “çok yakın bir zamanda” kullanıma gireceğini söyledi. Kitin klinik doğruluğuna dair yayımlanmış bir sonuç ise kaynakta yer almıyor.

Tümör haritası ve kanda tümör hücresi

Ekibin ikinci projesi, kanser teşhisi konmuş hastalarda tümörün 690 farklı genetik bölgesine bakan bir molekül analizi. Amaç, hastanın immünoterapiden, akıllı ilaçlardan ya da kemoterapiden fayda görüp görmeyeceğini ve tedavilerin hangi sırayla verileceğini planlamaya yardım etmek. Ödemiş bu testin 2027’nin ilk yarısında bakanlığın belirlediği hastanelerde sunulmasının hedeflendiğini söyledi.

Doç. Dr. Ebru Özgür ise tümörden kana karışan kanser hücrelerini ayırmaya çalışan bir proje yürütüyor. Hedef, her seferinde doku biyopsisi almak yerine hastayı kan testiyle takip etmek ve hastalığın geri dönüp dönmediğini daha erken görmek. Bu çalışma da henüz araştırma aşamasında.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; sağlık sorunlarınız için doktora danışın.

Kaynak: Sabah