Macaristan komünist dönemin muhbirlerini açıklıyor: 60 bin isim çarşamba
Macaristan, 1945-1989 arasında gizli polise çalışan muhbirlerin adlarını 4 Kasım'da çevrim içi bir veri tabanında açıklayacak.
Macaristan hükümeti, komünist dönemde gizli polise bilgi taşıyan on binlerce muhbirin adını çarşamba günü (4 Kasım) kamuya açıyor. İsimler, herkesin arama yapabileceği bir çevrim içi veri tabanında yayımlanacak.
1945’ten 1989’a kadar Macaristan’ın devlet güvenlik servisi, muhalefeti bastırmak için geniş bir muhbir ağı kurmuştu. Kimisi şantajla, kimisi baskıyla komşusunu, iş arkadaşını, hatta kendi ailesini rapor etti; bir kısmı da çeşitli ayrıcalık vaatleriyle devşirildi.
Bunu da okuyun: Avrupa’da kıyı erozyonu: Kayıp yüzyıl sonunda 800 milyar euroya çıkabilir
Dosyalar neden şimdi açılıyor?
“Ajan dosyaları” onlarca yıl Budapeşte’deki Devlet Güvenlik Tarihî Arşivi’nin bodrumunda kaldı; yalnız araştırmacılar ve mağdurların yakınları bakabiliyordu. Nisan seçimlerinde iktidara gelen Orbán’ı deviren Péter Magyar, kampanyada bu dosyaları açma sözü vermişti. Eylülde çıkan yasayla yol açıldı. Kamuoyu yoklamalarına göre halkın üçte ikisinden fazlası kararı destekliyor.
Açıklama aslında 1956 devriminin yıl dönümüne planlanmıştı, sonra 4 Kasım’a kaydırıldı. Kültürden sorumlu bakan Zoltán Tarr, Facebook’ta “Demokratik bir toplumun geçmişini bilme hakkı var” diye yazdı.
Kaç kişi, kaçı hayatta?
Dosyalarda 50 ila 60 bin kişinin adı geçiyor. Tarihçilere göre bunların yaklaşık yüzde 10’u hâlâ yaşıyor. Ancak yalnız 9 bin kişi için ayrıntılı dosya var. Bu dosyalar sağlık, bağımlılık ve cinsel hayat gibi kişisel bilgiler ile mağdurların bilgileri karartıldıktan sonra şubatta yayımlanacak.
Arşivin akademik birim başkanı tarihçi István Papp, kararı desteklediğini ama ailesinin geçmişiyle ilk kez yüzleşecek insanlar için üzüldüğünü söylüyor. Zorla çalıştırma kampından sağ kurtulan Miklós Kiss’in yorumu daha sert: İnsanlar her ailede, her sokakta hain olduğunu öğrenecek, ama bununla ne yapılacağı belli değil.
Diğer ülkeler ne yaptı?
Doğu Almanya’nın Stasi dosyaları 1992’de, Çekya’nınkiler 2003’te açılmıştı. Letonya ise muhbir listesini 2018’de yayımladı. Araştırmacılara göre bu adımla Macaristan, eski Doğu Bloku’nun en şeffaf arşivine sahip ülkesi olacak.
