Gut hastalığı belirtileri nelerdir? Başparmakta ani ağrı ve şişlik

Gut hastalığının en tipik belirtisi, bir eklemde aniden başlayan şiddetli ağrı; çoğu zaman ayak başparmağında, sıklıkla da gece. Ağrıyan eklemin üstündeki deri şişer, kızarır ve dokununca sıcak gelir.

Gut, kanda ürik asit birikip eklemin çevresinde iğne gibi kristaller oluşturmasıyla ortaya çıkan bir eklem iltihabı (artrit) türü. ABD Ulusal Tıp Kütüphanesi’nin sağlık sitesi MedlinePlus’a göre erken tanı, tedavi ve yaşam tarzı değişikliğiyle en iyi kontrol altına alınabilen artrit türlerinden biri. Aşağıda belirtileri, kimlerin risk altında olduğunu ve hangi durumda vakit kaybetmeden doktora gidilmesi gerektiğini anlattık.

Bunu da okuyun: Eklem ağrısı neden olur? Belirtiye göre olası nedenler ve uyarı işaretleri

Gut atağı nasıl başlar?

Gut çoğunlukla aynı anda tek bir eklemi tutuyor. İngiltere’nin sağlık servisi NHS ve MedlinePlus’ın saydığı belirtiler şunlar:

• Eklemde ani ve şiddetli ağrı. MedlinePlus, ağrının insanı uykudan uyandıracak kadar güçlü olabileceğini yazıyor.
• Eklemde şişlik.
• Eklemin üzerindeki deride kızarıklık. NHS, koyu tenli kişilerde kızarıklığın daha zor fark edilebileceğini hatırlatıyor.
• Eklemin ısınması, dokununca sıcak gelmesi.

En sık yer ayak başparmağı. Ama atak diğer ayak parmaklarında, ayak bileğinde, dizde, el ve el bileğinde, dirsekte de görülebiliyor. NHS’in atak sırasında geceleri yorganı bile ağrıyan eklemden uzak tutmayı önermesi, ağrının ne kadar keskin olabildiğini anlatıyor.

Gut atağı kaç gün sürer?

NHS’e göre tedavi edilmeyen bir atak genellikle 1 ila 2 hafta sürüyor. Ataklar arasında çoğu zaman hiçbir şikâyet olmuyor; bazı kişilerde birkaç ayda bir, bazılarında yıllar sonra yeniden geliyor. Tedavi edilmezse ataklar zamanla sıklaşıyor ve uzuyor, eklemlerde kalıcı hasar bırakabiliyor.

Gut neden olur, kimler risk altında?

Vücut, hem kendi dokularında hem de birçok besinde bulunan pürinleri parçalarken ürik asit üretiyor. Normalde ürik asit kanda çözünüp böbreklerden idrarla atılıyor. Vücut fazla ürik asit üretir ya da yeterince atamazsa kanda birikiyor. MedlinePlus, kanda yüksek ürik asidin herkeste sorun çıkarmadığını, ama bazı kişilerde kristallere dönüşüp gut atağına yol açtığını belirtiyor.

NHS ve MedlinePlus’ın risk listesinde şunlar var:

• Erkek olmak ve yaşın ilerlemesi; gut genellikle orta yaşta ortaya çıkıyor.
• Menopoza girmiş olmak.
• Fazla kilo ya da obezite.
• Alkol kullanmak.
• Kırmızı et, sakatat ve bazı deniz ürünleri gibi pürinden zengin besinleri ve fruktozlu (meyve şekerli) yiyecek-içecekleri çok tüketmek.
• Yüksek tansiyon, yüksek kolesterol, diyabet, kalp yetmezliği, böbrek hastalığı.
• İdrar söktürücüler ve bazı tansiyon ilaçları gibi ilaçlar.
• Ailede gut öyküsü.

NHS’e göre ateşli bir hastalık, çok fazla alkol ya da çok büyük bir öğün, susuz kalmak ve eklem yaralanması atağı tetikleyebiliyor.

Gut nasıl anlaşılır?

Doktor önce şikâyetleri dinleyip eklemi muayene ediyor; NHS’e göre beslenme ve alkol kullanımı da soruluyor. Kanda ürik asit düzeyine bakılabiliyor. Sonuç net değilse romatoloji uzmanına yönlendirme yapılıyor ve eklemden ince bir iğneyle sıvı alınıp mikroskopta ürik asit kristali aranıyor. Gerekirse ultrason ya da özel bir tomografiyle eklemdeki kristal birikimine bakılıyor.

Gutla karıştırılan bir hastalık daha var: halk arasında yalancı gut da denen kalsiyum pirofosfat artriti. Belirtileri benziyor, ama MedlinePlus’a göre buna ürik asit değil kalsiyum fosfat birikimi yol açıyor. Doğru tanı tedaviyi değiştirdiği için eklem ağrısını kendi kendinize “gut” diye adlandırmayın; farklı nedenleri eklem ağrısı neden olur yazımızda anlattık.

Atak sırasında ne yapılabilir?

Gut atağının ilaç tedavisini doktor belirliyor; sık atak geçirenlere ya da ürik asidi yüksek olanlara ürik asit düşüren ilaç da verilebiliyor. NHS, bu ilacın şikâyet olmadığı dönemde de düzenli kullanılması gerektiğinin altını çiziyor, yani kendi kendinize bırakmayın. Atak sırasında NHS’in önerdiği destekleyici adımlar şöyle:

• Eklemi dinlendirin ve bacağı yüksekte tutun.
• Havluya sarılmış buz torbasını bir seferde en fazla 20 dakika uygulayın.
• Doktorunuz aksini söylemediyse bol su için.
• Eklemin üzerine baskı yapmayın; ağrıyı artırabilir.

Gut tekrarlamasın diye

NHS, yaşam tarzı değişikliklerinin yeni atakları önleyebileceğini ya da azaltabileceğini söylüyor: fazla kilonuz varsa vermek ama şok diyetlerden uzak durmak, haftanın bazı günlerini alkolsüz geçirmek, susuz kalmamak, düzenli ama eklemleri zorlamayan egzersiz yapmak, şekerli içecek ve atıştırmalıkları azaltmak. Hangi besinleri sınırlamanız gerektiğini doktorunuz size özel bir listeyle anlatabilir. Gutun yüksek tansiyonla da sık birlikte görüldüğünü düşünürsek tansiyonu düşürme önerileri de işinize yarayabilir.

Uzun süre tedavisiz kalan gut, NHS’e göre eklem hasarına, kulak, parmak ya da dirsekte deri altında tofüs denen sert yumrulara ve böbrek taşına yol açabiliyor.

Kimler doktora danışmalı?

• Gut belirtilerini ilk kez yaşayanlar.
• Gut tanısı olup alıştığı tedavinin artık işe yaramadığını görenler.
• Ataklar sıklaşan, eklemlerinde ya da derisinin altında yumru fark edenler.

Beklemeyin: Bir eklemde ani ağrı ve şişlik varken ağrı giderek artıyorsa, yanında yüksek ateş, üşüme-titreme ya da bulantı ve iştahsızlık varsa NHS bunun eklem içinde bir enfeksiyon belirtisi olabileceği uyarısını yapıyor. Bu durumda aynı gün acil servise başvurun, durum ağırsa 112’yi arayın.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; sağlık sorunlarınız için doktora danışın.