Euclid teleskobu 900 milyon galaksiyi kayda geçirdi: İlk büyük veri açıldı

Avrupa Uzay Ajansı’nın (ESA) Euclid uzay teleskobunun ilk büyük veri paketi araştırmacılara açıldı. The Guardian’ın 12 Kasım’da aktardığına göre pakette 900 milyondan fazla galaksi ve 60 milyonu aşkın kuasar adayı var; kuasarlar, uzak galaksilerin merkezinde süper kütleli kara deliklerden güç alan çok parlak cisimler.

Temmuz 2023’te fırlatılan Euclid’in işi evrenin bugüne kadarki en büyük üç boyutlu haritasını çıkarmak. Görev bittiğinde gökyüzünün üçte biri ve 10 milyar yılı aşan bir kozmik geçmiş taranmış olacak. Bugün yayımlanan bölüm, haritalanacak alanın yaklaşık yüzde 14’ünü kapsıyor.

Bunu da okuyun: SpaceX, ABD Uzay Kuvvetleri için 6 günde ikinci gizli görevi fırlattı

Görevin İngiltere ayağındaki yer bilim merkezini yöneten Edinburgh Üniversitesi’nden Prof. Andy Taylor, veriyi “Evrenin elimizdeki en büyük yüksek çözünürlüklü görüntüsü” diye tanımladı. Taylor’a göre Hubble da çok keskin kareler çekiyor ama gökyüzünün küçük bir parçasına bakabiliyor; Euclid aynı keskinliği çok geniş bir alana taşıyor.

15 bin kütleçekimsel mercek adayı

Paketin gökbilimcileri en çok heyecanlandıran kısmı, güçlü kütleçekimsel mercek adayları. Bir galaksi, arkasındaki daha uzak bir galaksinin önüne denk geldiğinde ışığı büküyor ve gökyüzünde parlak yaylar ya da halkalar beliriyor. Einstein’ın öngördüğü bu etkiden bugüne dek yaklaşık bin örnek biliniyordu. Euclid verisinde 15 bin kadar olası örnek çıktı; görev sonunda sayının 170 bini bulması bekleniyor.

Bu yaylar, evrenin yaklaşık yüzde 25’ini oluşturduğu düşünülen karanlık maddeyi anlamak için önemli. Karanlık madde galaksinin kütlesini artırdığı için merceklenmeyi güçlendiriyor. Open University’den astronomi profesörü Stephen Serjeant, bükülmenin biçiminden karanlık maddenin nasıl kümelendiğinin okunabildiğini, bunun da maddenin türü hakkında ipucu verdiğini söyledi. Serjeant’a göre karanlık maddeyle ilgili bir sonraki büyük adımın buradan gelme ihtimali yüksek, ama kesin değil.

Sırada ne var?

Taylor, ikinci veri paketinin gelecek yaz yayımlanacağını açıkladı. O pakette galaksilerin dağılımı ve zayıf kütleçekimsel merceklenme sonuçları yer alacak; ekip bu ince bozulmalardan karanlık maddenin evrendeki haritasını çıkarmayı hedefliyor. Verinin boyutu için de şunu söyledi: “Artık hiçbir insan gözü Euclid verisinin tamamına bakamaz. Bunun için fazla büyük.”

Uzaydan bir başka yeni bulgu için: Yıldızı olmayan dev galaksi adayı bulundu.