Betelgeuse’ün yoldaşı Siwarha, dev yıldızın atmosferinde iz bırakıyor
Betelgeuse'ün küçük yoldaşı Siwarha, yıldızın atmosferinin içinden geçerek onu yumurta biçimine sokuyor. Radyo gözlemleri ilk kez bu izi yakaladı.
Orion takımyıldızının omzundaki kızıl süperdev Betelgeuse’ün küçük yoldaşı Siwarha’nın, yıldızın genişlemiş atmosferinin içinden geçtiği ve arkasında bir iz bıraktığı ortaya çıktı. Bulgu, MIT Haystack Gözlemevi’nden Lynn Matthews’un yönettiği ekibin 2021–2026 arasında topladığı radyo verilerine dayanıyor.
Matthews’un ifadesiyle yoldaş yıldız, Betelgeuse’e o kadar yakın dönüyor ki onun atmosferinin içinden geçiyor. Gölün yüzeyini yaran bir sürat teknesini düşünün; Siwarha da gaz zarfında benzer bir dalga bırakıyor.
Bunu da okuyun: Starship ilk kez Florida’dan kalkıyor: Flight 16’da gemi nereye inecek?
Atmosfer neden şekil değiştiriyor?
Ekip, New Mexico’daki Very Large Array (VLA) ve Şili’deki ALMA teleskoplarının verilerini birlikte inceledi. Yoldaş yıldız Betelgeuse’e en uzak noktadayken atmosfer yumurta gibi uzuyor; yıldızın önünden ya da arkasından geçerken yeniden yuvarlaklaşıyor.
Siwarha’nın kendisi radyo dalgalarında görülemeyecek kadar sönük. Varlığı ancak Betelgeuse’ün biçimindeki bu değişimden okunuyor. Araştırmacılar etkiyi kesinleştirmek için yoldaşın yörüngesinin daha büyük bölümünü, özellikle şimdiye dek az gözlenen radyo frekanslarında izlemek gerektiğini söylüyor.
Siwarha adı nereden geliyor?
Betelgeuse adı Arapçada “Cevza’nın eli” anlamına geliyor. Yoldaşa da bu yüzden “onun bileziği” anlamına gelen Siwarha adı verildi. Dünya’dan yaklaşık 650 ışık yılı uzaktaki yıldızın 2.100 gün süren parlama-sönme döngüsü uzun süre bilinmezdi; son çalışmalar bunu yıldızın içine gömülü düşük kütleli bir yoldaşa bağlamış, yoldaşın varlığı da 2026’nın başında doğrulanmıştı.
“Büyük Kararma” bitti mi?
Aynı veriler, Betelgeuse’ün 2020’deki “Büyük Kararma”nın etkisinden büyük ölçüde kurtulduğunu da gösteriyor. Yıldız o yıl dışarı tonlarca gaz ve toz püskürtmüş, son yüzyılın en sönük hâline düşmüştü.
Planlanan Yeni Nesil Very Large Array teleskobu bu tür izlemeyi sıradan hâle getirebilir. Böylece ömrünün sonuna yaklaşan kızıl süperdevlerin madde kaybını ve yakın bir yoldaşın bu süreci nasıl etkilediğini görmek kolaylaşacak. Çalışma The Astronomical Journal’da yayımlandı. Yıldızların renkleri üzerine son bir araştırmayı da beyaz cüce yıldızlar haberimizde okuyabilirsiniz.
Kaynak: Space.com
