Uçuş iptal olursa yolcu hakları neler? Tazminat 100 ile 600 avro arası

Uçuşunuz iptal edildiyse havayolu size iki şeyden birini vermek zorunda: bilet parasının tamamı ya da varış yerinize gidecek başka bir uçuş. İptali kalkışa 14 günden az kala öğrendiyseniz üstüne tazminat hakkınız da doğabiliyor; tutar iç hatta 100 avro, dış hatta mesafeye göre 250, 400 ya da 600 avro.

Soru bu hafta sonu çok kişinin aklında. Marmara’da fırtına deniz seferlerini durdurdu, pazartesi de kasım ara tatili başlıyor. Kurallar Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü’nün (SHGM) SHY-YOLCU adlı yönetmeliğinde yazıyor. Aşağıdaki her rakam o metinden.

Bunu da okuyun: AB, IBM’e dava açtı: Avrupa’nın yeni sınır sistemi EES gecikmeyle kurulmuştu

Bu haklar hangi uçuşlarda geçerli?

Türk havayollarının Türkiye’ye gelen ve Türkiye’den kalkan bütün uçuşlarında, yabancı havayollarının ise Türkiye’den kalkan uçuşlarında. Tarifeli ya da tarifesiz (charter) olması fark etmiyor. Mil ya da puanla alınmış biletler de kapsamda.

Bir şart var: onaylanmış rezervasyonunuz olacak ve check-in’e zamanında başvurmuş olacaksınız. Havayolu bir süre bildirmediyse sınır, ilan edilen kalkış saatinden en geç 45 dakika önce. Uçuş iptal edildiyse bu şart aranmıyor.

İptalde havayolu ne yapmak zorunda?

Seçim yolcunun. Yönetmeliğin 9. maddesi üç seçenek sayıyor:

• Bilet ücretinin, satın aldığınız fiyat üzerinden en geç yedi gün içinde iadesi. Aktarmalı bir yolculuğun ortasında kaldıysanız ve devam etmenin anlamı kalmadıysa, ilk çıkış noktanıza ücretsiz dönüş uçuşu da buna dahil.
• Benzer koşullarda, en erken fırsatta varış yerinize başka bir uçuş.
• Boş koltuk varsa, sizin seçeceğiniz daha ileri bir tarihte uçuş.

İade nakit, havale ya da çekle yapılıyor. Seyahat çeki ya da hediye puanı ancak siz imzalı onay verirseniz geçerli; “paranız puan olarak yüklendi” cevabını kabul etmek zorunda değilsiniz.

Havayolu iptali haber verirken başka hangi yollarla gidebileceğinizi de söylemekle yükümlü.

Tazminat ne kadar?

Bu tutarlar 10 Aralık 2024’te Resmî Gazete’de yayımlanan değişiklikle yönetmeliğe girdi. Türk lirası karşılığı, ödemenin yapıldığı günkü Merkez Bankası döviz satış kuruyla hesaplanıyor. Mesafede biletinizdeki son varış noktası esas alınıyor.

Havayolu size, planlanan varış saatinizi kısa mesafede iki, orta mesafede üç, uzun mesafede dört saatten fazla aşmayan bir uçuş bulursa tazminatı yarıya indirebiliyor.

Tazminat hangi durumda ödenmez?

İki durumda.

Birincisi zamanında haber verilmesi. Kalkıştan en az iki hafta önce bilgilendirildiyseniz tazminat yok. İki hafta ile yedi gün arasında haber aldıysanız ve size en fazla iki saat erken kalkan, varışta en fazla dört saat geciken bir uçuş önerildiyse yine yok. Son yedi günde bu sınırlar daralıyor: en fazla bir saat erken kalkış, en fazla iki saat geç varış.

İkincisi “olağanüstü hal”. Yönetmelik bunları sayıyor: uçuşa elverişsiz hava, doğal afet, güvenlik riski, siyasi istikrarsızlık, beklenmedik uçuş emniyeti sorunu ve grev. Yani fırtına yüzünden iptal edilen bir uçuşta 100 avroyu alamazsınız. Yalnız dikkat: bu istisna sadece tazminat için yazılmış. İade ya da başka uçuş hakkınız, beklerken yemek ve gerekiyorsa otel hakkınız yerinde duruyor.

İptalin size bildirildiğini ve ne zaman bildirildiğini kanıtlamak havayolunun işi. Buna karşılık bilet alırken telefon ya da e-posta bilginizi vermediyseniz veya yanlış verdiyseniz havayolu sorumluluktan kurtuluyor. Acenteden alınan biletlerde kendi numaranızın kayda girdiğinden emin olun.

Uçak rötar yaparsa ne olur?

Bekleme uzadıkça havayolunun borcu artıyor. İç hatlarda ve 1500 kilometreye kadar olan uçuşlarda eşik iki saat, 1500-3500 kilometre arasında üç saat, daha uzun uçuşlarda dört saat.

Bunların yanında süre sınırı olmayan iki telefon görüşmesi ya da e-posta hakkınız var. Rötar beş saati bulduysa yolculuktan vazgeçip bilet paranızı isteyebilirsiniz.

2024 değişikliği bir kapı daha açtı: gecikme teknik ya da operasyonel bir nedenden kaynaklanıyorsa ve varış yerinize üç saat ya da daha fazla geç ulaşıyorsanız, iptaldeki tazminat tablosu rötar için de işliyor.

Koltuk kalmadı denirse

Fazla bilet satıldığında havayolu önce gönüllü arıyor ve vazgeçen yolcuyla bir karşılık üzerinde anlaşıyor. Gönüllü çıkmaz da sizi isteğiniz dışında uçağa almazsa tazminat, iade ya da başka uçuş ve ikram haklarının üçü birden doğuyor.

Alt sınıfa oturtulduysanız fiyat farkına ek olarak bilet ücretinin mesafeye göre yüzde 30’u, 50’si ya da 75’i yedi gün içinde ödeniyor. Üst sınıfa alındıysanız sizden fark istenemez.

Şikâyet nereye yapılır?

İlk adres havayolunun kendisi; SHGM başvuruların önce şirkete yapılmasını şart koşuyor. Sonuç alamazsanız Genel Müdürlüğün kdmerp.shgm.gov.tr adresindeki yolcu hakları sistemi üzerinden başvurabilirsiniz. Başvuruyu yolcunun kendisi ya da noter vekâleti olan vekili yapıyor.

SHGM’nin bakmadığı konular da var. Uçuşta bir aksama yokken sizin yaptığınız bilet iptali ve değişikliği, vergi ve ücret iadesi, çağrı merkezi sorunları ve bagaj şikâyetleri bu yönetmeliğin dışında. Mahkemeye taşınmış bir uyuşmazlık için de idareye başvurulamıyor. Mahkemeye gitme hakkınız ise ayrıca saklı.

Kimler dikkat etmeli?

• Paket tur alanlar: İade hakkı tur kapsamındaki uçuşlar için de geçerli. Tur, uçuş iptali dışında bir nedenle iptal olursa bu yönetmelik devreye girmiyor.
• Hareket kısıtlılığı olan yolcular ve tek başına uçan çocuklar: Taşımada öncelik onlarda; iptal ve rötarda ikram ile konaklama hizmetinin en kısa sürede verilmesi gerekiyor.
• Havalimanında bekleyenler: Havayolu, iptal ettiği uçuşun her yolcusuna haklarını anlatan yazılı bir bildirim vermek zorunda. Verilmediyse kontuardan isteyin; yemek fişi ve otel için de önce orada sorun.
• Havayolunun teklifini imzalayanlar: Haklarınız size bildirilmeden daha düşük bir tutarı kabul ettiyseniz bile farkı sonradan talep edebilirsiniz.

Fırtınalı günlerde yola çıkacaksanız AFAD’ın fırtına önerilerine de göz atın.

Kaynak: Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü, SHY-YOLCU Yönetmeliği