Atatürk’ün vasiyeti: Mirasını kimlere bıraktı, vasiyetnamede ne yazıyor?

Atatürk, vasiyetini ölümünden iki ay önce, 5 Eylül 1938’de Dolmabahçe Sarayı’nda kendi el yazısıyla yazdı. Nakit parasını, hisse senetlerini ve Çankaya’daki mallarını Cumhuriyet Halk Partisi’ne bıraktı; bu malların gelirinden kardeşi Makbule’ye, manevi kızlarına ve İsmet İnönü’nün çocuklarının eğitimine pay ayırdı, kalanını yarı yarıya Türk Tarih Kurumu ile Türk Dil Kurumu’na verdi.

Bugün 10 Kasım’da Atatürk’ü anarken en çok aranan sorulardan biri bu oldu. Aşağıda vasiyetnamenin altı maddesini, adı geçen kişileri ve vasiyetin bugün hâlâ nasıl işlediğini sırayla anlatıyoruz.

Bunu da okuyun: CHP kurultay davası 18 Kasım’a ertelendi: Kararın o gün çıkması bekleniyor

Vasiyetname ne zaman ve nasıl yazıldı?

Hastalığı kesinleşen Atatürk, 27 Mayıs 1938’de İstanbul’a geldi ve son aylarını Savarona yatı ile Dolmabahçe Sarayı’nda geçirdi. Vasiyetin taslağını Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreteri Hasan Rıza Soyak, hukukçu milletvekili Salah Yargı ile birlikte hazırladı. Atatürk taslakta düzeltmeler yaptı, metni kendi eliyle yazdı, tarih ve yer belirtip imzaladı.

Belgeyi saraya çağrılan İstanbul Altıncı Noteri İsmail Kunter’e, doktoru Neşet Ömer İrdelp ve Hasan Rıza Soyak’ın yanında teslim etti. Notere söylediği cümle kayıtlara şöyle geçti: “Bu benim vasiyetimdir. Gerektiği zaman kanuni muamelesini yaparsınız.”

Vasiyetnamede ne yazıyor? 6 madde

Vasiyetnamenin giriş cümlesine göre Atatürk, sahip olduğu bütün nakit ve hisse senetleriyle Çankaya’daki taşınır ve taşınmaz mallarını şu şartlarla CHP’ye bıraktı:

1. Nakit ve hisse senetleri, o güne kadar olduğu gibi İş Bankası tarafından işletilecek, gelir getirecek.
2. Her yıl elde edilen gelirden, yaşadıkları sürece Makbule’ye ayda 1.000, Afet’e 800, Sabiha Gökçen’e 600, Ülkü’ye 200 lira, Rukiye ile Nebile’ye de yüzer lira verilecek. Şart: Atatürk’e bağlılıklarının şerefini korumaları.
3. Sabiha Gökçen’e ayrıca bir ev alınabilecek kadar para verilecek.
4. Makbule, yaşadığı sürece Çankaya’da oturduğu evde kalacak.
5. İsmet İnönü’nün çocuklarına, yüksek öğrenimlerini tamamlamaları için gereken yardım yapılacak.
6. Her yıl gelirden artan miktar yarı yarıya Türk Tarih Kurumu ile Türk Dil Kurumu’na ayrılacak.

Vasiyette adı geçenler kim?

Vasiyetnamede Atatürk’ün 29 Ocak 1923 ile 5 Ağustos 1925 arasında evli kaldığı Latife Hanım’ın adı geçmiyor. Bu ayrıntı vasiyetle ilgili en çok konuşulan noktalardan biri.

Vasiyetname ne zaman açıldı?

Atatürk 10 Kasım 1938’de hayatını kaybetti. Vasiyetname 28 Kasım 1938’de saat 15.30’da Ankara Üçüncü Sulh Hukuk Mahkemesi’nde açıldı. Açılışta kız kardeşi Makbule, Adalet Bakanı Hilmi Uran, İçişleri Bakanı ve CHP Genel Sekreteri Refik Saydam, Dışişleri Bakanı Şükrü Saracoğlu ve Kütahya Milletvekili Mehmet Somer bulunuyordu.

Nurer Uğurlu’nun yayına hazırladığı “Vasiyetim” kitabına göre, Türkiye İş Bankası’nın 1960’ta Türk Dil Kurumu’na verdiği bilgide Atatürk’ten kalan hisse sayısı 551.680 adet İş Bankası hissesi olarak geçiyor. Bankanın sermayesi yıllar içinde artırıldıkça bu hisselerin sayısı da arttı.

Türk Tarih ve Türk Dil kurumlarının payı bugün nasıl korunuyor?

Vasiyetin altıncı maddesi Anayasa’ya da girdi. Anayasa’nın 134. maddesi Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu’nu düzenliyor ve şu hükmü içeriyor: Türk Dil Kurumu ile Türk Tarih Kurumu için Atatürk’ün vasiyetnamesinde belirtilen mali menfaatler saklı olup kendilerine tahsis edilir.

Yani iki kurumun İş Bankası hisselerinden gelen payı anayasal güvence altında. Hisselerin kendisinin kimde duracağı ve CHP’nin temsil hakkı ise yıllardır siyasi tartışma ve dava konusu oluyor; bu yazı yalnız vasiyetnamenin içeriğini anlatıyor.

Atatürk’ün vasiyetiyle ilgili sık sorulanlar

Vasiyetname kaç maddeden oluşuyor? Bir giriş cümlesi ve altı maddeden. Giriş cümlesi malların kime bırakıldığını, maddeler ise gelirin nasıl dağıtılacağını anlatıyor.

Atatürk’ün yasal mirasçısı kimdi? Kız kardeşi Makbule. Vasiyetname açılırken de mahkemede yasal mirasçı sıfatıyla bulundu.

Manevi kızlarına verilen para ne kadar sürecekti? Vasiyete göre yaşadıkları sürece. Atatürk bu ödemeyi, kendisine bağlılıklarının şerefini korumaları şartına bağladı.

Vasiyet neden İş Bankası’yla birlikte anılıyor? Çünkü ilk madde, nakit paranın ve hisse senetlerinin İş Bankası tarafından işletilmesini istiyor. Atatürk’ün mal varlığının büyük kısmı da İş Bankası hisselerinden oluşuyordu.

Vasiyetnameyi nerede görebilirim?

El yazısı vasiyetnamenin fotoğrafı ve dönemin belgeleri Nurer Uğurlu’nun “Vasiyetim” kitabı gibi derlemelerde yayımlandı. Anıtkabir’deki Atatürk ve Kurtuluş Savaşı Müzesi de Atatürk’ün kişisel eşyalarını ve belgelerini sergiliyor. Bugünkü anma programı için Anıtkabir’deki 10 Kasım töreni haberimize bakabilirsiniz.