Zona belirtileri nelerdir? Tek taraflı döküntü, yanma ve bulaşma riski

Zonanın ilk belirtisi çoğu zaman döküntü değil, derinin bir bölgesinde başlayan yanma, batma, karıncalanma ya da kaşıntı. Birkaç gün sonra aynı yerde, vücudun yalnızca bir tarafında ağrılı bir döküntü çıkıyor ve su toplamış kabarcıklara dönüşüyor.

Zonaya suçiçeği virüsü yol açıyor. Çocukken suçiçeği geçiren herkesin vücudunda virüs sessizce kalıyor, yıllar sonra yeniden uyanabiliyor. ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezi (CDC), ilk birkaç günde başlanan ilaç tedavisinin hastalığı kısaltıp hafifletebildiğini söylüyor; bu yüzden belirtileri erken tanımak önemli.

Bunu da okuyun: Almanya’da korona aşısı hasarı iddiasıyla 1.159 dava sürüyor

Zona nasıl başlar?

İngiltere’nin sağlık servisi NHS’e göre ilk işaretler şunlar olabiliyor:

• Derinin bir bölgesinde karıncalanma ya da ağrı.
• Baş ağrısı ya da genel bir halsizlik, kendini iyi hissetmeme.

ABD Ulusal Tıp Kütüphanesi’nin sağlık sitesi MedlinePlus, bazı kişilerde ateş, üşüme ve mide bozukluğunun da eşlik edebildiğini yazıyor. Ağrı hafiften çok şiddetliye kadar değişebiliyor; MedlinePlus bunu yanma ya da saplanır tarzda bir ağrı olarak tarif ediyor. NHS, nadiren döküntü hiç çıkmadan yalnızca ağrının görülebildiğini de not ediyor.

Zona döküntüsü nasıl görünür?

Döküntünün en ayırt edici özelliği tek taraflı olması. NHS’e göre döküntü vücudun yalnızca bir yanında lekeler hâlinde çıkıyor; hem sağda hem solda aynı anda döküntü varsa zona olma ihtimali düşük. Kabarcıklar zamanla kabuk bağlıyor.

En sık göğüs ve karın bölgesinde, bir kemer gibi bir tarafa doğru uzanıyor. Ama yüzde, gözün çevresinde, burunda ve genital bölgede de çıkabiliyor. Döküntünün tamamen iyileşmesi 4 haftayı bulabiliyor; NHS, döküntü geçtikten sonra da derinin haftalarca ağrıyabileceğini belirtiyor.

Zona kimlerde görülür?

Suçiçeği geçirmiş herkes zona olabiliyor ve risk yaşla birlikte artıyor. MedlinePlus’a göre zona en sık 50 yaş üstünde görülüyor. Bağışıklık sistemi zayıflamış kişiler de daha yüksek risk altında: HIV gibi bağışıklığı etkileyen hastalığı olanlar, bazı kanser türlerine sahip olanlar, kemoterapi alanlar, steroid ya da organ nakli sonrası bağışıklığı baskılayan ilaç kullananlar. NHS ve MedlinePlus stresin ve başka bir enfeksiyon dönemindeki zayıflığın da virüsün uyanmasına zemin hazırlayabildiğini yazıyor. Zona çoğu kişide ömürde bir kez görülüyor, ama yeniden çıkması da mümkün.

Zona bulaşıcı mı?

Zona bir kişiden diğerine “zona” olarak geçmiyor. Ama suçiçeği hiç geçirmemiş ve suçiçeği aşısı olmamış biri, döküntüdeki kabarcık sıvısına temas ederse suçiçeğine yakalanabiliyor. CDC’ye göre kabarcıklar çıkmadan önce ve döküntü kabuk bağladıktan sonra virüs bulaşmıyor.

Döküntüyü giysi ya da yapışmayan bir pansumanla örtmek, kaşımamak ve elleri sık yıkamak riski azaltıyor. Döküntü sulanıyorken şu kişilerden uzak durmanız öneriliyor:

• Suçiçeği geçirmemiş hamileler.
• Kemoterapi alanlar gibi bağışıklığı zayıf kişiler.
• 1 aylıktan küçük bebekler, prematüre ya da düşük doğum ağırlıklı bebekler.

NHS, döküntü sulanıyorsa ve örtülemiyorsa, döküntü kuruyana kadar işe ya da okula gidilmemesini öneriyor.

Evde nelere dikkat edilmeli?

Tedaviye doktor karar veriyor: hafif döküntüde ilaç gerekmeyebiliyor, ağrı ve döküntü orta-şiddetliyse ya da bağışıklık zayıfsa virüse karşı ilaç verilebiliyor. NHS ve MedlinePlus’a göre bu ilaçlar döküntü çıktıktan sonraki ilk 3 gün içinde başlanırsa daha etkili. Bu arada NHS şunları öneriyor:

• Döküntüyü temiz ve kuru tutun.
• Bol ve yumuşak giysiler giyin; sert, kaşındıran kumaşlardan kaçının.
• Günde birkaç kez soğuk kompres (havluya sarılı buz ya da ıslak bez) uygulayın.
• Yara bandı ya da pansumanın döküntüye yapışmasına izin vermeyin.

Zona hangi sorunlara yol açabilir?

Çoğu kişi zonayı sorunsuz atlatıyor. En sık görülen komplikasyon, döküntü geçtikten sonra aylarca sürebilen sinir ağrısı (postherpetik nevralji). MedlinePlus’a göre bu ağrı bazı kişilerde yıllarca sürüp günlük hayatı etkileyebiliyor. Göze yayılan zona geçici ya da kalıcı görme kaybına, kulak çevresindeki zona işitme ve denge sorunlarına, yüzün bir tarafında kas güçsüzlüğüne yol açabiliyor. Döküntü mikrop kapıp antibiyotik gerektirebiliyor. Çok nadiren zatürre ya da beyin iltihabı da gelişebiliyor.

Zona aşısı var mı?

Var. CDC, zona ve komplikasyonlarını önlemek için 50 yaş ve üstündeki yetişkinlere iki doz hâlinde yapılan rekombinant zona aşısını öneriyor; hastalık ya da tedavi nedeniyle bağışıklığı zayıf olan 19 yaş üstü yetişkinlere de aynı aşı öneriliyor. Aşının sizin için uygun olup olmadığını aile hekiminize sorabilirsiniz. Grip aşısını kimlerin ne zaman olması gerektiğini grip aşısı rehberimizde, bağışıklığı destekleyen beslenmeyi de bu yazıda anlattık.

Kimler doktora danışmalı?

Zonadan şüpheleniyorsanız döküntü çıktıktan sonraki ilk 3 gün içinde doktora görünmeye çalışın. NHS’e göre şu durumlarda beklemeden, aynı gün doktora başvurmak gerekiyor:

• Döküntü gözde, göz çevresinde ya da burunda ise veya görmenizde değişiklik varsa.
• Hamileyseniz ya da emziriyorsanız ve döküntü göğüste ise.
• Kemoterapi gibi bir nedenle bağışıklığınız çok zayıfsa.
• Zona belirtisi gösteren kişi 17 yaş ya da daha küçükse.

Zonaya eşlik eden bilinç bulanıklığı, şiddetli baş ağrısı, nefes darlığı gibi ağır bir tablo varsa 112’yi arayın.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; sağlık sorunlarınız için doktora danışın.