Çekmecedeki eski şarj aleti neden değerli? Elektronik çöpteki altın
Elektronik atıkta altın, bakır, alüminyum gibi kritik hammaddeler var ama dünyada yalnızca yüzde 17'si geri dönüştürülüyor. WEEE Forum'un verileri.
Avrupa’da her 100 kişiden 44’ünün evinde en az altı tane ucuz, kısa ömürlü elektronik cihaz var ve bunların yarıdan fazlası bozulunca ya çekmeceye ya da sıradan çöpe gidiyor. Brüksel merkezli elektronik atık kuruluşu WEEE Forum’a göre bu cihazların içinde altın, bakır, alüminyum ve manganez gibi değerli hammaddeler boşa gidiyor.
“Fast-Tech” ne demek?
Kuruluş, 10 euronun altındaki şarj aletlerini ve lambaları, powerbank ve adım sayar gibi cihazları, mini blender ve el vantilatörü gibi küçük aletleri, tek kullanımlık elektronik sigaraları bu gruba koyuyor. Hızlı modaya benzetilen bu ürünleri alanların yaklaşık yüzde 40’ı onları hiç kullanmadan ya da ilk ay içinde elden çıkardığını söylüyor. Yüzde 60’ı ise altı aydan uzun kullanmıyor. İlginç olan, çoğu kişinin yine de aldığı cihazdan memnun olması.
Bunu da okuyun: Polonya’da Tusk hükümeti düşer mi? Muhalefet güvensizlik önergesi veriyor
Ne kadar elektronik çöp atılıyor?
Dünyada her yıl yaklaşık 62 milyon ton elektronik cihaz çöpe gidiyor. WEEE Forum’dan Magdalena Charytanowicz bu miktarı “her yıl Çin Seddi kadar atık” diye anlatıyor ve 2030’a kadar 82 milyon tona çıkmasını bekliyor. Avrupa’da elektronik atığın yaklaşık yüzde 40’ı geri dönüştürülüyor, dünya genelinde oran yüzde 17’de kalıyor.
Sadece 2022’de Avrupa’da 10,7 milyon ton elektronik atık çıktı ve içinde milyonlarca ton kritik hammadde vardı. Charytanowicz, bu malzemelerin jeopolitik gerilimlerin tam ortasında durduğunu hatırlatıp şunu söylüyor: “Bir devre kartı ya da batarya içeren en küçük cihazlar bile geri dönüşüm zahmetine değer.”
Sağlık cihazları da yığını büyütüyor
Şeker sensörleri ve tansiyon aletleri gibi cihazların önemli kısmı tek kullanımlık. Aralık 2025’te Nature’da yayımlanan bir araştırmaya göre sağlıkta kullanılan giyilebilir cihazların yıllık satışı 2050’ye kadar 2 milyar adede çıkabilir. AB destekli DiCE projesinde, normalde tek kullanımlık üretilen EKG kablolarının yeniden kullanılabilir yapılmasının çevresel etkiyi yüzde 81 ile 94 arasında azalttığı görüldü.
Uzmanlara göre en etkili yol yine de cihazı daha uzun kullanmak: tamir edilebilir tasarım, ve kullanılmayan cihazı çekmecede bekletmek yerine elektronik atık toplama noktasına götürmek.
Kaynak: DW Türkçe
