Zatürre belirtileri nelerdir? Ateş, nefes darlığı ve acil işaretler

Zatürrenin (pnömoni) başlıca belirtileri öksürük, nefes darlığı, yüksek ateş, nefes alırken ya da öksürürken artan göğüs ağrısı ve belirgin halsizliktir. NHS’ye göre belirtiler aniden başlayabileceği gibi birkaç gün içinde yavaş yavaş da ortaya çıkabiliyor; özellikle bebeklerde, 65 yaş üstünde ve kalp ya da akciğer hastalığı olanlarda ağır seyredebiliyor.

Zatürre nedir?

Zatürre, akciğerlerdeki küçük hava keseciklerinin (alveol) iltihaplanmasıdır. Dünya Sağlık Örgütü’nün tarifiyle normalde nefes alınca havayla dolan bu kesecikler, zatürrede irin ve sıvıyla doluyor; nefes almak ağrılı hâle geliyor, vücuda giren oksijen azalıyor. Nedeni çoğunlukla bakteri ya da virüs; grip, RSV ve COVID-19 gibi enfeksiyonların ardından da gelişebiliyor. Daha seyrek olarak mantar ya da yanlışlıkla akciğere kaçan yiyecek ve sıvı (aspirasyon) da zatürreye yol açabiliyor.

Bunu da okuyun: Yüksek doz grip aşısı, Alzheimer riskinin daha düşük olmasıyla ilişkili bulundu

Zatürre belirtileri nelerdir?

NHS’nin sıraladığı belirtiler:

• Öksürük; Mayo Clinic’e göre bakteriyel zatürrede sık görülen işaret koyu, sarı-yeşil, bazen kan lekeli balgamla gelen öksürük
• Nefes darlığı
• Yüksek ateş, titreme
• Göğüs ağrısı
• Vücut ağrıları
• Aşırı yorgunluk
• İştahsızlık
• Nefes alırken hırıltı; bebeklerde inleme sesi
• Kafa karışıklığı (yaşlılarda sık)

Hafif zatürre ilk bakışta soğuk algınlığı ya da grip gibi görünebiliyor; Mayo Clinic farkın, belirtilerin daha uzun sürmesi olduğunu yazıyor. Uzun süren öksürüğü hafife almamak için öksürük ne zaman doktora gidilmeli yazımıza da göz atabilirsiniz.

Yaşlılarda ve bebeklerde farklı görünebilir

MedlinePlus’a göre yaşlılarda ve bağışıklığı zayıf kişilerde belirtiler daha az ve daha hafif olabiliyor, hatta vücut ısısı normalin altına düşebiliyor. Bu kişilerde ani halsizlik ya da birden başlayan kafa karışıklığı tek işaret olabilir. Yenidoğanlar ve bebekler ise hiçbir belirti göstermeyebiliyor ya da kusma, ateş, öksürük, huzursuzluk ve beslenmekte zorlanma görülebiliyor. DSÖ, 5 yaş altındaki çocuklarda hızlı nefes almayı ve nefes alırken göğsün alt kısmının içe çekilmesini zatürre için önemli işaret olarak tanımlıyor.

Ne kadar sürer?

NHS’ye göre çoğu kişi belirtilerin şiddetine bağlı olarak 2 ila 4 haftada iyileşiyor. MedlinePlus bazı kişilerin bir haftada kendini daha iyi hissettiğini, bazılarında ise toparlanmanın bir ay ya da daha uzun sürebildiğini belirtiyor. Bakteriyel zatürrede doktorun reçete ettiği antibiyotik, kişi kendini iyi hissetse bile bitene kadar kullanılmalı; 2-3 gün içinde düzelme olmazsa doktora yeniden başvurulmalı.

Zatürre nasıl teşhis edilir?

Doktor önce belirtileri soruyor, ardından steteskopla akciğerleri dinliyor. NHS’ye göre gerekirse göğüs röntgeni çekiliyor ve başka bir hastalığı dışlamak için kan tahlili isteniyor. MedlinePlus, hastanede yatan, belirtileri ağır olan, ileri yaştaki ya da başka sağlık sorunu bulunan kişilerde ek testler de yapılabildiğini belirtiyor. Zatürre ilk günlerde soğuk algınlığına çok benzediği için teşhis zaman alabiliyor; o yüzden “geçer” diye beklenen bir öksürük uzuyorsa muayene ertelenmemeli.

Ağır vakalarda hastanede antibiyotik, bazen steroid ve kandaki oksijen düşükse oksijen desteği veriliyor. NHS, iyileşme döneminde dinlenmeyi, bol sıvı almayı ve öksürüğü bastıran şuruplardan kaçınmayı öneriyor; çünkü öksürük, vücudun enfeksiyondan kurtulmasına yardım ediyor.

Çocuklarda risk neden yüksek?

DSÖ’ye göre zatürre, dünyada çocuk ölümlerine yol açan en büyük bulaşıcı hastalık. 2019’da 5 yaş altındaki 740 bin 180 çocuğun ölümüne neden oldu. Yetersiz beslenme, yalnızca anne sütüyle beslenmeyen bebeklerde bağışıklığın zayıf kalması, kızamık gibi eşlik eden hastalıklar ve kapalı ortamdaki hava kirliliği riski artıran etkenler arasında sayılıyor. DSÖ, hayatın ilk 6 ayında yalnızca anne sütüyle beslenmenin hem zatürreyi önlemeye hem de hastalık süresini kısaltmaya yardım ettiğini belirtiyor.

Riski azaltmak için

NHS ve MedlinePlus; pnömokok aşısını, grip aşısını, risk grubundaki kişiler için RSV ve COVID-19 aşılarını, sık el yıkamayı ve sigarayı bırakmayı öneriyor. Grip aşısının kimlere ve ne zaman yapılması gerektiğini grip aşısı yazımızda anlattık. Öksürürken ağzı ve burnu mendille kapatmak, kullanılmış mendili hemen çöpe atmak da çevredekileri koruyor.

Kimler doktora danışmalı?

• Öksürüğü 3 haftaya yaklaşan, sarı ya da yeşil balgam çıkaranlar
• Gelip giden ya da nefes alırken, öksürürken artan göğüs ağrısı olanlar
• Nefes darlığı hissedenler
• 65 yaş üstündekiler, kalp-damar ya da kronik akciğer hastalığı olanlar, bebeği ya da küçük çocuğu hasta olanlar

Hemen 112’yi arayın: nefes almakta çok zorlanıyorsanız (boğulur gibi olma, konuşamama), dudak, dil ya da cilt morarmış, solgun ya da lekeliyse, kan tükürüyorsanız, aniden kafa karışıklığı başladıysa ya da bebeğiniz uyanmıyor veya gevşek duruyorsa. NHS bu durumda hastanın kendisinin araç kullanarak acile gitmemesini öneriyor.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; sağlık sorunlarınız için doktora danışın.