İshale ne iyi gelir? Sıvı kaybı için ne içilir, ne yenir, ne zaman doktora

İshalde en çok işe yarayan şey bol sıvı almak: Kaybedilen su ve tuzu yerine koymak, ne yediğinizden çok daha önemli. Çoğu ishal mide-bağırsak enfeksiyonundan kaynaklanıyor ve birkaç gün içinde kendiliğinden geçiyor.

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), günde 3 ya da daha fazla sulu veya cıvık dışkılamayı ishal olarak tanımlıyor. Sık ama şekilli dışkılama ishal sayılmıyor; anne sütüyle beslenen bebeklerin yumuşak, macun kıvamındaki dışkısı da öyle. İngiltere’nin sağlık servisi NHS’e göre ishal, ister tek başına ister kusmayla birlikte olsun, çoğunlukla evde geçiriliyor; asıl dikkat edilmesi gereken susuz kalmamak.

Bunu da okuyun: Antibiyotik direnci AB’de yılda 35 bin kişinin ölümüne yol açıyor

İshalde ne içilmeli?

Su en temel seçenek. Midesi bulanan biri büyük bardakla içmekte zorlanıyorsa küçük yudumlarla, sık sık içmesi daha kolay. ABD Ulusal Tıp Kütüphanesi’nin hasta rehberi MedlinePlus, her sulu dışkılamadan sonra en az 1 su bardağı (yaklaşık 240 ml) sıvı içmeyi öneriyor.

Sıvı kaybı fazlaysa yalnız su yetmeyebiliyor, çünkü dışkıyla tuz ve mineraller de gidiyor. DSÖ ishalde ağızdan sıvı-tuz çözeltisini (ORS) öneriyor; bu, temiz su, tuz ve şekerden oluşan bir karışım ve ince bağırsaktan emilerek kaybedilen su ve mineralleri yerine koyuyor. Eczanelerde toz halinde satılan bu karışımlardan hangisinin size ya da çocuğunuza uygun olduğunu eczacıya sorabilirsiniz.

Meyve suyu ve gazlı içecekler ise NHS’e göre ishali kötüleştirebiliyor. Çay-kahve gibi kafeinli içecekler ve alkol de vücudun su kaybını artırdığı için bu dönemde uygun değil.

İshalde ne yenir?

Kendinizi hazır hissettiğinizde yemeye başlayabilirsiniz. MedlinePlus üç büyük öğün yerine gün içine yayılmış küçük öğünleri öneriyor. Bu dönemde mideyi yormayan yiyecekler şunlar:

Az yağlı süt, peynir ve yoğurt çoğu kişide sorun çıkarmıyor. Ama ishal şiddetliyse ya da süt ürünleri gaz ve şişkinliği artırıyorsa birkaç gün ara vermek önerilir. Ciddi böbrek hastalığı olanlar muz ve patates gibi potasyumu yüksek yiyecekleri artırmadan önce doktoruna danışmalı. Baharatlı yemekleri de bir süre kenara koymak iyi olur.

Bebek ve çocuklarda ishal

Bebek ve küçük çocuklar sıvı kaybından daha çabuk etkileniyor. NHS’in önerileri:

• Anne sütüne ya da mamaya devam edin. Bebek kusuyorsa daha az miktarda ama daha sık beslemeyi deneyin.
• Mamayı sulandırmayın, normal kıvamında hazırlayın.
• Mama ya da ek gıdaya geçmiş bebeklere öğün aralarında küçük yudumlarla su verin.
• Küçük çocuklara meyve suyu ve gazlı içecek vermeyin.
• 12 yaşından küçük çocuklara ishal kesici ilaç vermeyin.

NHS, ishal ya da kusma geçtikten sonra en az 2 gün okula veya işe gidilmemesini öneriyor.

Susuz kalma belirtileri

Şu işaretler vücudun yeterince sıvı alamadığını gösteriyor:

• Susama, ağız, dudak ve dilde kuruluk
• Koyu sarı, keskin kokulu idrar ya da her zamankinden az idrara çıkma
• Baş ağrısı, baş dönmesi, sersemlik
• Bebeklerde ağlarken gözyaşının az olması ya da hiç olmaması, bıngıldağın çökmesi, bezlerin her zamankinden az ıslanması

Cilt, dudak ya da dil soluk, gri veya morumsu görünüyorsa, nefes almakta zorlanma ya da çok hızlı nefes alıp verme varsa, kişi her zamankinden uykulu ve uyandırması zorsa bunlar şok belirtisi olabilir: vakit kaybetmeden 112’yi arayın.

Kimler doktora danışmalı?

• İshal yetişkinde 5 gün, bebek ya da çocukta 2 gün içinde düzelmiyorsa ya da kötüleşiyorsa
• Dışkıda kan ya da mukus varsa, makattan kanama oluyorsa
• Ateş düşmüyorsa
• Sıvıları tutamıyor, içtiğini kusuyorsa
• Bir yaşından küçük bir bebekte ishal varsa ya da çocuk emmeyi veya mamayı bırakmışsa
• İshal 7 günden, kusma 2 günden uzun sürüyorsa
• Dışkının rengi ya da kokusu olağandışıysa

DSÖ, 14 gün ya da daha uzun süren ishali ayrı bir tür olarak tanımlıyor ve bu durumda mutlaka sağlık uzmanına başvurulmasını öneriyor.

İshalden korunmak için

DSÖ’ye göre ishalin büyük kısmı kirli su ve yiyecekle ya da hijyen eksikliği yüzünden kişiden kişiye bulaşıyor. Ellerinizi sabunla yıkamak, içme suyunun temiz olduğundan emin olmak ve yemeği temiz ortamda hazırlayıp saklamak riski azaltıyor. Bebeklerde ilk 6 ay yalnızca anne sütü verilmesi de DSÖ’nün korunma önerileri arasında.

Midede yanma ya da ekşime de yaşıyorsanız mide yanmasının nedenlerini anlattığımız yazıya, çocuğunuzda tam tersi bir sorun varsa çocuklarda kabızlık yazımıza bakabilirsiniz.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; sağlık sorunlarınız için doktora danışın.