Migrene ne iyi gelir? Atak sırasında yapılabilecekler ve tetikleyiciler

Migren atağında en çok işe yarayan şey çoğu zaman en basit olanı: ışığı ve sesi kesip karanlık bir odada uzanmak ya da uyumak. Uzun vadede ise atakları neyin tetiklediğini bulmak, düzenli uyku ve öğün, kafeini azaltmak gibi alışkanlıklar atakların sıklığını yönetmeye yardım ediyor.

Önce bir gerçeği söyleyelim: İngiltere’nin sağlık servisi NHS’e göre migrenin kesin bir çaresi yok, ama belirtileri yönetmenin yolları var. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) migreni, tekrarlayan ataklarla seyreden ve çoğu zaman ömür boyu süren bir baş ağrısı hastalığı olarak tanımlıyor. Atak genellikle 4 ile 72 saat sürüyor.

Bunu da okuyun: Nezle nasıl geçer? Evde rahatlatan adımlar ve doktora gitme zamanı

Yaygınlığı da azımsanacak gibi değil. DSÖ’ye göre baş ağrısı hastalıkları 2021’de dünya nüfusunun yaklaşık yüzde 40’ını, yani 3,1 milyar kişiyi etkiledi. Migren, sağlıklı yaşam yılı kaybına yol açan nedenler arasında inme ve yenidoğan ensefalopatisinin ardından üçüncü sırada.

Migren sıradan baş ağrısından nasıl ayrılır?

NHS’in saydığı ana belirtiler şunlar: çoğu zaman başın bir tarafında, hareket edince artan zonklayıcı ve şiddetli ağrı; bulantı ya da kusma; ışığa ve sese aşırı hassasiyet. Bazı kişilerde ağrıdan saatler, hatta 2 gün önce aşırı yorgunluk, sık esneme, belli yiyeceklere aşermek, ruh hali değişiklikleri ve boyun tutulması başlıyor.

Bazılarında ise “aura” denen uyarı işaretleri görülüyor: zikzak çizgiler ya da ışık çakmaları, iğne batması gibi karıncalanma, baş dönmesi, konuşma güçlüğü. NHS’e göre aura 1 saatten uzun sürmemeli. Sık görülen gerilim tipi baş ağrısı için baş ağrısı nasıl geçer yazımıza bakabilirsiniz.

Atak sırasında ne iyi gelir?

• Karanlık ve sessiz bir oda. NHS, atak sırasında karanlık bir odada uzanmayı ya da uyumayı öneriyor.
• Sıvı. Bol su için; kafein ve alkolü sınırlayın.
• Ağrı kesiciyi erken almak. Doktorunuzun önerdiği bir ağrı kesici kullanıyorsanız NHS, bunu ağrı başlar başlamaz almanın daha etkili olduğunu söylüyor.

Burada önemli bir tuzak var: NHS, ağrı kesicileri haftada 2 günden fazla almamayı öneriyor. Daha sık kullanım baş ağrısını artırabiliyor ve migreni tedavi etmeyi zorlaştırabiliyor. DSÖ de aşırı ilaç kullanımına bağlı baş ağrısının, başka bir nedene bağlı baş ağrıları içinde en sık görülen tür olduğunu belirtiyor.

Migreni ne tetikler?

NHS’in listesinde en sık tetikleyiciler şunlar:

• Stres ve yorgunluk, kaygı ve depresyon
• Öğün atlamak ya da düzensiz yemek
• Fazla kafein
• Yeterince düzenli egzersiz yapmamak
• Kadınlarda adet dönemi

DSÖ bunlara alkolü, uyku düzeninin bozulmasını ve bazı yiyecekleri ekliyor. Tetikleyici kişiden kişiye değiştiği için NHS bir migren günlüğü tutmayı öneriyor: atağın günü, saati, öncesinde ne yediğiniz, kaç saat uyuduğunuz, stresli bir gün olup olmadığı. Birkaç hafta sonra tekrar eden örüntü çoğu zaman kendini gösteriyor.

Atakları azaltmak için günlük alışkanlıklar

NHS’in önerileri: sağlıklı kiloda kalmak, öğünleri düzenli saatlerde yemek, düzenli egzersiz, yeterli uyku ve stresi yönetmeye çalışmak. Uyku düzeni bozuk olanlar için uykusuzluk yazımız fikir verebilir.

Ataklar sık ya da ağırsa doktor, atakları önlemeye yönelik ilaçlar dahil başka seçenekleri değerlendirebiliyor; NHS bunlar arasında akupunkturu, gevşeme tekniklerini ve bilişsel davranışçı terapiyi de sayıyor. Hangisinin uygun olduğuna doktor karar verir, birkaç yöntemin birlikte denenmesi gerekebilir.

DSÖ’ye göre migren çoğunlukla ergenlikte başlıyor, en sık 35–45 yaş arasını etkiliyor ve kadınlarda daha yaygın. NHS de çoğu kişide atakların yaş ilerledikçe hafiflediğini belirtiyor.

Yakın akrabasında migren olanlarda risk daha yüksek. Adet öncesi ya da adet sırasında gelen ataklar (menstrüel migren) NHS’e göre çoğu zaman daha uzun ve şiddetli seyrediyor; kadınlarda migren menopozdan sonra sıklıkla hafifliyor, hamilelikte de bazen düzeliyor. Çocuklarda ise DSÖ’ye göre ataklar daha kısa sürüyor, karın ağrısı gibi belirtiler daha belirgin oluyor.

Kimler doktora danışmalı?

• Ataklar şiddetliyse, kötüleşiyorsa ya da her zamankinden uzun sürüyorsa
• Haftada birden fazla atak yaşıyorsanız ya da migreni kontrol etmekte zorlanıyorsanız
• Migren düzenli olarak adet döneminde geliyorsa
• Hamileyseniz ya da yeni doğum yaptıysanız
• Atak 72 saatten uzun sürdüyse ya da aura 1 saati geçiyorsa

Ne zaman 112 aranmalı?

NHS şu durumları acil sayıyor: aniden başlayan ve dayanılmaz şiddette baş ağrısı; konuşma ya da hafıza sorunu; görme kaybı, bulanık ya da çift görme; uyuşukluk veya bilinç bulanıklığı; nöbet geçirme; yüksek ateşle birlikte menenjit belirtileri; vücudun ya da yüzün bir tarafında güçsüzlük veya kıpırdatamama; yakın zamanda kafa travması geçirmiş olmak. Bunlardan biri varsa vakit kaybetmeden 112’yi arayın.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; sağlık sorunlarınız için doktora danışın.