Nezle nasıl geçer? Evde rahatlatan adımlar ve doktora gitme zamanı

Nezle, yani soğuk algınlığı, çoğu zaman özel bir tedavi gerekmeden kendiliğinden geçer; İngiltere’nin sağlık servisi NHS’e göre kişi 1–2 hafta içinde düzelmeye başlar. Bu sürede bol sıvı, dinlenme ve burnu açan buhar belirtileri hafifletir; virüsün süresini kısaltan sihirli bir çay ya da şurup yok.

Nezleye yol açan şey bir virüs. ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC), soğuk algınlığına 200’den fazla solunum virüsünün yol açabildiğini, en sık suçlunun rinovirüsler olduğunu söylüyor. Belirtiler 2–3 gün içinde yavaş yavaş artar ve bu sürede zirve yapar.

Bunu da okuyun: Migrene ne iyi gelir? Atak sırasında yapılabilecekler ve tetikleyiciler

Sık yakalanmamız da bundan: CDC’ye göre yetişkinler yılda ortalama iki üç kez soğuk algınlığı geçiriyor, çocuklarda bu sayı daha yüksek. NHS, küçük çocuklarda belirtilerin daha uzun sürebildiğini; çocuğun huysuzlaşabildiğini, beslenmekte ve uyumakta zorlanabildiğini, ağızdan nefes alabildiğini ve öksürdükten sonra kusabildiğini hatırlatıyor.

Evde ne yapılabilir?

NHS’in evde önerdikleri oldukça sade:

• Dinlenin, uyuyun. Ateşiniz varsa ya da günlük işlerinizi yapacak gücünüz yoksa evde kalın, başkalarıyla temastan kaçının.
• Bol sıvı için. Su başta olmak üzere sıvı almak, susuz kalmayı önler.
• Sağlıklı beslenin. Küçük çocukların birkaç gün iştahsız olması sık görülür.
• Boğaz için tuzlu suyla gargara yapın (çocuklar için uygun değil) ya da sıcak limonlu ballı bir içecek için.
• Buhar soluyun. Sıcak duş açıkken banyoda oturmak tıkalı burnu rahatlatabilir. Çocuklara sıcak su dolu kaptan buhar çektirmeyin; haşlanma riski var.
• Sigara içmeyin. Belirtileri ağırlaştırır.

Burun tıkanıklığı en çok uykuyu bozuyor; bunun için burun tıkanıklığı nasıl açılır yazımızda ayrıntılı anlattık.

İlaç ve antibiyotik konusunda bilinmesi gerekenler

Eczaneden reçetesiz soğuk algınlığı ilaçları alınabiliyor, ama hangisinin size uygun olduğunu eczacıya sormak gerekiyor. NHS ve CDC’nin altını çizdiği uyarılar şunlar:

• Antibiyotik nezleyi geçirmez. NHS’e göre doktorlar soğuk algınlığına antibiyotik önermiyor; çünkü hastalık virüsten, antibiyotik ise yalnız bakteriye etki eder.
• CDC’ye göre nadiren viral enfeksiyonun ardından zatürre gibi bakteriyel bir enfeksiyon gelişebiliyor; antibiyotik ancak böyle bir durumda, doktor kararıyla gündeme geliyor.
• Reçetesiz burun spreyleri bir haftadan uzun kullanılmamalı; uzun kullanım belirtileri kötüleştirebiliyor.
• Ağrı kesici kullanıyorsanız, aynı etken maddeyi içeren kombine soğuk algınlığı ilacını ayrıca almak fazla doz riskine yol açabilir.
• 16 yaş altındaki çocuklara aspirin verilmemeli. CDC, 6 yaş altındaki çocuklara reçetesiz öksürük ve soğuk algınlığı ilaçlarını önermiyor.
• 1 yaşından küçük bebeklere bal verilmez.

C vitamini, ekinezya ya da sarımsak gibi takviyelerin nezleyi önlediğine veya daha çabuk geçirdiğine dair NHS’e göre çok az kanıt var.

Nezle mi, grip mi?

İkisi birbirine benzer ama grip genellikle daha ağır seyreder. Nezle daha çok burun ve boğazı tutar, kişi halsiz olsa da işine gidebilir. Grip ise tüm vücudu etkiler, insanı yatağa düşürür. Farkları grip ile soğuk algınlığı arasındaki fark yazımızda tablo halinde verdik.

CDC ayrıca grip, COVID-19 ve RSV virüslerinin de nezleye benzer belirtiler verebildiğini, ancak bunların daha ağır hastalığa yol açma ihtimalinin yüksek olduğunu belirtiyor. Bebekler, yaşlılar, kronik hastalığı ya da zayıf bağışıklığı olanlar bu gruptaysa, belirtiler hafif olsa bile erkenden doktora başvurması öneriliyor.

Bulaşmaması için

NHS’e göre kişi belirtiler başlamadan birkaç gün önce virüsü bulaştırmaya başlar ve belirtiler bitene kadar bulaştırıcıdır. Öksürük ve hapşırıkla saçılan mikroplar el ve yüzeylerde 24 saat canlı kalabilir. Ellerinizi sık yıkamak, mendili hemen çöpe atmak ve hasta olduğunuz günlerde kalabalıktan uzak durmak en iyi korunma yolları.

CDC’ye göre virüsler çoğunlukla hasta kişinin öksürük ve hapşırığıyla çıkan damlacıklarla yayılıyor; kirli bir yüzeye dokunup ardından gözü, burnu ya da ağzı ellemek de bulaşma için yetiyor. Soğuk algınlığına yılın her mevsiminde yakalanılabiliyor, ama grip ve RSV gibi virüsler kışın daha çok dolaşıyor.

Kimler doktora danışmalı?

NHS, şu durumlarda doktora başvurulmasını öneriyor:

• Ateş 3 günden uzun sürüyorsa ya da çok yüksekse, titreme varsa
• Belirtiler kötüleşiyorsa ya da 10 gün geçtiği halde düzelmiyorsa
• Öksürük 3 haftadan uzun sürüyorsa (öksürük nasıl geçer yazımıza da bakabilirsiniz)
• Diyabet, kalp, akciğer ya da böbrek hastalığı gibi kronik bir rahatsızlığınız varsa
• Bağışıklık sisteminiz zayıfsa ya da çocuğunuzun belirtileri sizi endişelendiriyorsa

Nefes darlığı ya da göğüs ağrısı varsa beklemeyin; durum ağırsa 112’yi arayın.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; sağlık sorunlarınız için doktora danışın.