Macaristan komünist dönemin gizli polis dosyalarını açtı: 60 bin muhbir

Macaristan, komünist rejimin çöküşünden 37 yıl sonra eski gizli polisin muhbir kayıtlarını 4 Kasım’da herkesin erişimine açtı. Gizli servislerin devşirdiği yaklaşık 60 bin kişinin adı ve kişisel bilgileri nyitottaktak.hu adlı sitede yayımlandı.

Tarih bilerek seçildi: 4 Kasım 1956, Sovyet tanklarının Budapeşte’ye girip kısa süren Macar devrimini bastırdığı gündü. Başbakan Péter Magyar, dosyaların açılmasını nisan seçimlerinde verdiği ana vaatlerden biri olarak savundu. Magyar, Budapeşte’deki devlet arşivinde gazetecilere birçok ailenin çoğu zaman ölmüş bir yakınıyla ilgili zor bilgilerle karşılaşacağını söyledi ve herkesten belgelere “saygı ve insanlıkla” yaklaşmasını istedi. Hükümet bu adımı daha önce duyurmuştu.

Bunu da okuyun: Cadılar Bayramı şekerinde iğne: Avusturya ve Macaristan’da da çıktı

Kayıtlarda neler var?

Yayımlanan kartlarda muhbirin gerçek adı, kod adı, doğum tarihi, adresi, anne adı ve kendisini yöneten subayın adı yer alıyor. Kişinin gönüllü mü yoksa şantaj ya da baskıyla mı devşirildiği de yazıyor. BBC’nin aktardığına göre muhbirlerin bir kısmı işini, okul hakkını ya da ilaca erişimini kaybetmekle tehdit edildi. Özel hayata dair ayrıntılar yayımlanan belgelerden çıkarıldı.

Devşirme sürecini ve verilen bilginin değerini ayrıntılı anlatan “B dosyaları” ise dijital ortama aktarılıyor; bunların 25 Şubat’ta açılması planlanıyor. 1944 ile 1990 arasında 150 ila 160 bin kişinin muhbir olarak devşirildiği tahmin ediliyor.

Neden tartışılıyor?

Eleştirenler, adımın çok geç atıldığını, dosyaların eksik olduğunu ve ailelere gereksiz acı yaşatabileceğini söylüyor. Aşırı sağcı Mi Hazánk partisinden tarihçi ve Avrupa Parlamentosu üyesi Zsuzsanna Borvendég, ajan raporlarının büyük çoğunluğunda muhbirin kimliğinin bile belirlenemediğini, koşullar anlatılmadan isim yayımlamanın kamuoyunu yanıltabileceğini savundu. Uzun süredir tam erişim için kampanya yürüten tarihçi Krisztián Ungváry ise devletin vatandaş hakkında tuttuğu kayıtları görmenin bir hak olduğunu söylüyor.

1998’den bu yana Macarlar kendi dosyalarını isteyebiliyordu, ancak birçok isim karartılmış, bazı dosyalar da gizli servisler tarafından elde tutulmuştu. 1988-89’da çok sayıda dosyanın imha edildiği biliniyor.

Kaynak: BBC News