Artemis II fırlatışı atmosferde delik açtı: GPS sinyalleri metrelerce şaştı

NASA’nın Nisan 2026’da Ay’a gönderdiği Artemis II görevinin fırlatışı, Dünya’nın üst atmosferinde öyle büyük bir boşluk açtı ki yerdeki GPS ölçümleri birkaç metre şaştı. Bulguyu Tayvan’daki National Cheng Kung Üniversitesi’nden bir araştırma ekibi yayımladı.

Ekip, ABD’de deprem öncesi levha hareketlerini milimetrik izlemek için kurulmuş sabit GPS istasyonlarının verilerine baktı. Sinyalin uzaydan yere ne kadar sürede indiğini ölçerek SLS roketinin geçişinin iyonosferdeki serbest elektron yoğunluğunu nasıl değiştirdiğini adım adım çıkardı. İyonosfer, yaklaşık 50 kilometreden başlayan ve elektrik yüklü parçacıklarla dolu atmosfer katmanı.

Bunu da okuyun: Yerli uydu GEZGİN-1 2028’de fırlatılacak: Yapay zekâyla görüntü işleyecek

Starship’ten 10 kat sert

Sonuç araştırmacıları da şaşırttı. Artemis II’nin yarattığı sarsıntı, bugüne kadar ölçülen bütün roket fırlatışlarından büyük çıktı. Kalkış itkisi SLS’nin iki katı olan SpaceX’in Starship deneme uçuşlarından sonra görülen bozulmanın on katına kadar ulaştı.

GPS alıcıları konumunu dört ayrı uyduyla arasındaki mesafeyi ölçerek bulur. Uydular yaklaşık 20 bin 200 kilometre yükseklikte dolaştığı için sinyal mecburen iyonosferden geçiyor. Bu katmandaki elektron miktarı değişince sinyal ya hızlanıyor ya yavaşlıyor; hesap da kayıyor. Aynı etkiyi güçlü güneş fırtınaları da yaratıyor.

Sürücüsüz araçlar ve dronlar için uyarı

Çalışmanın yazarlarından yer bilimleri profesörü Charles Lin, Space.com’a birkaç metrelik bir hatanın otonom bir aracı şerit değiştirmeye itmeye yettiğini söyledi. Lin, etkinin yalnızca sürücüsüz otomobillerde değil, dronların konum bulmasında da güçlü olabileceğini ekledi. Bozulma geçici ve fırlatma bölgesiyle sınırlı kaldı.

Artemis II, insanları elli yılı aşkın bir aradan sonra ilk kez Ay’ın çevresine taşımıştı. NASA’nın sonraki adımları için Ay’a iniş takvimi haberimize bakabilirsiniz.

Kaynak: Space.com