Ay’da nükleer reaktör yarışı: ABD, Rusya ve Çin neden acele ediyor?
ABD 2030'a kadar Ay'a nükleer reaktör kurmak istiyor, Rusya ve Çin de 2036'yı hedefliyor. Reaktörler Ay'daki buzu çıkarmak ve üslere elektrik vermek için.
ABD, Rusya ve Çin, Ay yüzeyine nükleer reaktör kurmak için birbiriyle yarışıyor. NASA ilk reaktörünü 2030 sonuna kadar Ay’a indirmeyi planlıyor; Rusya ise Çin’le birlikte aynı işi 2036’ya kadar bitirmek istiyor.
Ay’a reaktör neden gerekiyor?
Asıl hedef, Ay’ın güney kutbundaki kraterlerde donmuş halde bulunduğu düşünülen su. Milyonlarca yıldır güneş görmeyen bu kraterlerdeki buz çıkarılabilirse içme suyu, solunacak hava ve roket yakıtı Ay’da üretilebilecek. Buzu kazıp eritmek ve üsleri ayakta tutmak da çok elektrik istiyor.
Bunu da okuyun: Lexus Çin’de üretime başlıyor: İlk model 2027’de elektrikli SUV olacak
Güneş paneli burada pek işe yaramıyor: Ay’daki bir noktaya güneş ayın yarısında vuruyor, paneller her ay yaklaşık iki hafta karanlıkta kalıyor. Bangor Üniversitesi Nükleer Gelecek Enstitüsü direktörü Simon Middleburgh, Al Jazeera’ya Dünya’dan pil ya da dizel taşımanın da çok pahalı olduğunu, bu yüzden nükleerin “bariz seçenek” olduğunu söyledi. Ona göre hem üssü hem de buz madenciliğini beslemek için üç dört reaktörün birlikte çalışması gerekebilir.
Hangi ülke ne yapıyor?
| ABD (Lunar Reactor 1) | Rusya-Çin (Selena) | |
|---|---|---|
| Hedef tarih | 2030 | 2036 civarı |
| Güç | 20 kilovat | 10 kilovat |
| Bakımsız çalışma | 5 yıl | 10 yıl |
| Ağırlık | 6 tondan az | 1,1-1,3 ton |
İki taraf da reaktörü Dünya’da üretip robotik bir araçla yavaşça Ay’a indirmeyi, radyasyon riskini azaltmak için de yüzeye inene kadar kapalı tutmayı planlıyor. ABD Başkanı Donald Trump, Aralık 2025’te imzaladığı kararnameyle NASA’dan 2030’a kadar fırlatmaya hazır bir reaktör istemişti. Elon Musk da Ay’dan uydu üretiminde kullanılan alüminyum, titanyum ve silisyum çıkarmak istediğini söylüyor.
Uzaya daha önce reaktör gönderildi mi?
Evet. Sovyetler Birliği 1960’ların sonundan 1980’lere kadar casus uydulara güç vermek için yörüngeye 30’dan fazla küçük reaktör yolladı. ABD’nin tek denemesi 1965’te yapıldı; o uydudaki reaktör 43 gün çalıştıktan sonra nükleer olmayan bir parçanın arızası yüzünden kapandı ve hâlâ uzayda dönüyor.
Middleburgh’a göre asıl zorluk nükleer teknoloji değil: fırlatma izinleri, uygun roket bulmak ve sistemi Ay’a sağlam indirip güvenle kurmak.
Kaynak: Al Jazeera
