Uyuz belirtileri nelerdir? Gece artan kaşıntı ve parmak arası döküntü

Uyuzun en belirgin belirtisi, özellikle geceleri artan yoğun kaşıntı ve sivilceye benzeyen küçük kabarcıklardır. Döküntü çoğunlukla parmak aralarında, bileklerde, koltuk altlarında, bel çevresinde ve kasıkta çıkar.

Uyuz, gözle zor görülen bir akarın deriye girip tünel açması ve oraya yumurta bırakmasıyla ortaya çıkıyor. Dünya Sağlık Örgütü’ne (DSÖ) göre dünyada herhangi bir anda 200 milyondan fazla kişide uyuz var. Kalabalık ortamlarda kolay yayılıyor, ama sanıldığı gibi temizlikle ilgisi yok. İngiltere Ulusal Sağlık Servisi (NHS) bunu açıkça yazıyor: uyuz herkese bulaşabilir.

Bunu da okuyun: Kış hastalıklarından korunma yolları: Grip ve soğuk algınlığına 7 önlem

Uyuzun ilk belirtileri nelerdir?

• Kaşıntı: Özellikle gece yatağa girince artar. ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC), gece artan kaşıntıyı en sık belirti olarak sayıyor.
• Sivilce benzeri döküntü: Kırmızı, küçük kabarıklıklar. NHS’e göre esmer ya da koyu tenlerde döküntüyü görmek zorlaşıyor ama elle hissedilebiliyor.
• İnce tüneller: Derinin hemen altında, dişi akarın açtığı kısa, ince, çizgi gibi izler görülebilir.

Uyuz vücudun neresinde çıkar?

NHS’e göre döküntü genellikle baş ve boyun dışında bütün vücuda yayılıyor. En sık görüldüğü yerler parmak araları, bilekler, koltuk altları, bel çevresi, kasık ve kalça. DSÖ, kollarda ve bacaklarda da sık görüldüğünü belirtiyor.

Bebeklerde ve küçük çocuklarda tablo biraz farklı: döküntü baş, yüz, boyun, avuç içi ve ayak tabanlarında da çıkabiliyor. Yaşlılarda da baş ve boyunda görülebiliyor.

Uyuz belirtileri ne zaman başlar?

İlk kez bulaştığında belirtiler hemen çıkmıyor. CDC’ye göre kaşıntı ve döküntünün başlaması 4 ila 8 hafta sürebiliyor; NHS de bu süreyi 8 haftaya kadar veriyor. İşin can sıkıcı tarafı, kişi bu sessiz dönemde de uyuzu başkasına bulaştırabiliyor. Daha önce uyuz geçirmiş birinde ise belirtiler genellikle daha çabuk çıkıyor.

Kaşıntının nedeni akarın kendisinden çok, vücudun akara ve dışkısına verdiği alerjik tepki. Bu yüzden tedavi akarları öldürse de kaşıntı birkaç hafta daha sürebiliyor.

Uyuz akarı derinin altında ne yapıyor?

DSÖ’nün anlattığı döngü şöyle: dişi akar derinin en üst katmanına tünel açıp yumurtalarını bırakıyor, yumurtalar 3-4 günde açılıyor ve yeni akarlar 1-2 haftada erişkin hale geliyor. Sağlıklı birinde çoğu zaman yalnızca 10-15 akar bulunuyor. Az sayıda olmaları, tanının neden bazen zorlaştığını da açıklıyor: CDC’ye göre doktor deriden küçük bir örnek alıp mikroskopta akar, yumurta ya da dışkı arayabiliyor, ama hiçbiri bulunmasa bile uyuz olabiliyor. Bu yüzden tanı çoğunlukla muayene ve öyküyle konuyor.

Uyuz nasıl bulaşır?

En sık yol, uzun süren yakın ten teması: aynı evde yaşamak, aynı yatakta uyumak, cinsel temas. Kreşler, yurtlar ve bakım evleri gibi insanların iç içe yaşadığı yerlerde salgınlar daha sık görülüyor. NHS’e göre evcil hayvanlardan uyuz bulaşmıyor. CDC, akarların insan derisinden uzakta genellikle 2-3 günden fazla yaşamadığını belirtiyor; bu yüzden sıradan uyuzda havlu ya da çarşaf yoluyla bulaşma daha az olası, ama tamamen göz ardı edilmiyor.

Kabuklu (Norveç tipi) uyuz nedir?

Bağışıklığı zayıf kişilerde nadir ama çok daha bulaşıcı bir tür görülebiliyor. DSÖ’ye göre bu türde deride binlerce, hatta milyonlarca akar bulunabiliyor; dirsek, diz, el ve ayaklarda kalın, kepeklenen kabuklar oluşuyor ve kaşıntı bazen hiç olmuyor. DSÖ bu tabloyu hayatı tehdit edebilecek bir durum olarak tanımlıyor.

Uyuz şüphesinde ne yapmalı?

Uyuz kendiliğinden geçmiyor, tanı ve tedavi için doktora gitmek gerekiyor. Tedavide reçeteli krem, losyon ya da hap kullanılıyor ve kaynakların hepsi aynı noktaya dikkat çekiyor: belirtisi olmasa da evdeki herkes aynı anda tedavi edilmeli, yoksa uyuz aile içinde dönüp duruyor. Tedavinin ilk günü çarşaf, havlu ve teni temas eden giysiler sıcak suyla yıkanıyor; yıkanamayanlar birkaç gün ağzı kapalı bir poşette bekletiliyor.

Kaşımak deriyi açıp bakteriyel enfeksiyona yol açabiliyor; NHS, uyuzun egzama ve sedef gibi cilt hastalıklarını da kötüleştirebileceğini yazıyor. Benzer şekilde kaşıntılı kabarıklıkla seyreden kurdeşen ve çocuklarda sık görülen su çiçeği ile karışabildiği için tanıyı doktorun koyması önemli.

Kimler doktora danışmalı?

• Birkaç gündür geceleri artan kaşıntısı olan ve parmak arası ya da bileklerinde döküntü fark edenler
• Evinde, okulunda ya da yurdunda uyuz tanısı konmuş biriyle yakın teması olanlar
• İki yaşından küçük çocuğunda döküntü görenler; NHS bu yaş grubunun mutlaka doktora götürülmesini öneriyor
• Gebeler ve emziren anneler, bağışıklığı zayıf olanlar
• Tedaviden 2-4 hafta sonra kaşıntısı sürenler ya da yeni döküntü çıkanlar
• Kaşınan bölgede kızarıklık, akıntı, ateş gibi enfeksiyon işaretleri görenler

Kaynak: NHS, CDC, Dünya Sağlık Örgütü

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; sağlık sorunlarınız için doktora danışın.