Katar’ın planı: Hürmüz Boğazı nükleer denetim karşılığında açılabilir

ABD ile İran arasında arabuluculuk yapan Katar, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasını İran’daki bombalanmış nükleer tesislerin BM denetimine bağlayan bir plan üzerinde çalışıyor. The Guardian’ın 7 Kasım’da aktardığına göre Katar Emiri Şeyh Temim bin Hamad Al Sani, öneriyi Cuma günü ABD Başkanı Donald Trump ile telefonda konuştu.

Emirlik ofisi görüşmenin içeriğini açıklamadı. Katar devlet ajansı, Emir’in anlaşmazlıkların diplomasiyle çözülmesi ve bölgede yeni bir tırmanmanın önlenmesi üzerinde durduğunu duyurdu.

Bunu da okuyun: Amazon, Melania Trump dizisi çekti: İki bölüm 20 Kasım’da Prime Video’da

Planda neler var?

Habere göre öneri şu adımlardan oluşuyor:

• ABD, Hürmüz’deki deniz ablukasını hemen kaldıracak ve İran’ın dondurulan 8 milyar dolarlık varlığının bir kısmını serbest bırakacak.
• İran, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) müfettişlerinin bombalanan nükleer tesisleri ziyaret etmesine izin verecek. Bu adım, Eylül 2025’te Kahire’de varılan ama sonra rafa kalkan anlaşmaya dayanıyor.
• İran, boğazı anlaşmanın ikinci günü, Umman ile üzerinde anlaştığı geçiş rotası üzerinden açacak. Rota, Uluslararası Denizcilik Örgütü’ne (IMO) ortak başvuruyla kaydedilecek.

Planda İran’dan yüksek zenginleştirilmiş uranyum stokunu ülke dışına çıkarma taahhüdü istenmiyor. Uranyumun seyreltilerek zenginlik oranının düşürülmesi gibi seçenekler de konuşuluyor.

Tahran’ın şartları ve Grossi itirazı

İran’ın boğazı açmak için başka şartları da var: Lübnan’daki savaşın bitmesi, ABD güçlerinin İran kıyılarından çekilmesi, bazı ekonomik yaptırımların kaldırılması ve savaş tazminatı. Arabuluculuktaki asıl pazarlık, bu adımların hangi sırayla atılacağı üzerine dönüyor. Tahran ayrıca UAEA Başkanı Rafael Grossi’ye güvenmediğini, müfettişlerin topladığı bilgilerin ABD ve İsrail’e hedef verisi olarak gidebileceğinden kaygılandığını söylüyor.

Washington cephesinde Trump’ın nükleer tesislere yeni bir saldırıyı hâlâ değerlendirdiği belirtiliyor. Ancak Başkan Yardımcısı JD Vance’in, ara seçimlerdeki Cumhuriyetçi kaybında savaşın kendisinin de belirleyici olduğunu söylemesi bu tehditleri zayıflattı.

Boğazın önemi rakamlarda da görülüyor: Kpler verilerine göre ekimde Hürmüz’den günde 10,23 milyon varil Körfez petrolü geçti; bunun yüzde 42’si Çin’e, yüzde 13’ü Hindistan’a gitti. İran’ın Çin, Hindistan, Katar ve Irak gemilerine geçiş izni verdiğini daha önce yazmıştık. İran’ın Katar üzerinden ilettiği önceki teklifin ayrıntıları için bu haberimize bakabilirsiniz.

Kaynak: The Guardian