Stanford beyninin yarısı insan hücresi olan fareler üretti: Labirentte başarılı

ABD’deki Stanford Üniversitesi’nde araştırmacılar, beyin kabuğu olmadan doğacak şekilde genetiği değiştirilmiş farelere laboratuvarda büyütülmüş insan beyin hücreleri yerleştirdi. Bilim dergisi Nature’da yayımlanan çalışmada bu farelere “alien-cortical” (yabancı kabuklu) fareler adı verildi.

Farelerin beyninde, algı, hareket, karar verme ve dikkatte büyük rol oynayan serebral korteks ile yanındaki hipokampusun büyük kısmı yoktu. Hayvanlar iki günlükken bu boşluklara, sağlıklı bağışçıların kök hücrelerinden üretilmiş insan organoidleri enjekte edildi. Her biri yaklaşık 100 bin hücre taşıyan organoidler, gerçek organı taklit eden minik hücre kümeleri. Toplamda yaklaşık 14 milyon fare nöronunun yerini 4 milyon kadar insan nöronu aldı.

Bunu da okuyun: İyi sohbetin sırrı ‘pembe gürültü’ çıktı: 1.000’den fazla konuşma incelendi

29 farenin 25’inde tuttu

Nakil 29 fareye yapıldı, 25’inde başarılı oldu. Üç ay içinde insan dokusu yaklaşık beş kat büyüdü, farenin kan dolaşımına bağlandı ve boşlukların yüzde 90’ından fazlasını doldurdu. İnsan dokusu beyin hacminin yaklaşık yarısını oluştursa da fareler büyük ölçüde normal yürüdü ve ses çıkardı. Labirent testinde nakil yapılmayan fareler sürekli kaybolurken insan hücresi taşıyanlar daha iyi sonuç aldı.

Araştırmacıları şaşırtan bir ayrıntı da var: Dokunun bir kısmı, farelerde normalde bulunmayan ve laboratuvarda üretmesi neredeyse imkânsız sayılan von Economo nöronlarına dönüştü. Bu uzun ve nadir hücreler insan, maymun, balina ve fil gibi sosyal canlılarda görülüyor. Düşük oksijene maruz bırakılan farelerde beyin hasarı, yürüyüş bozukluğu ve uzuv koordinasyonu kaybı görülmesi, serebral palsinin incelenmesi için de yeni bir kapı açıyor.

“İnsan gibi düşünen fare değil”

Ekip, bunun bir beyin nakli olmadığını ve farelerin insan gibi düşünmediğini vurguluyor. Deneyler, insan hücreleri altı aylık olduğunda, daha fazla bağlantı kurmadan ve herhangi bir bilinç belirtisi ortaya çıkmadan durduruldu. Çalışmanın kıdemli yazarı Prof. Sergiu Pasca, yöntemin eski modellerin yerini almayacağını ama başka türlü incelenmesi çok zor olan beyin işlevlerine erişim sağlayacağını söyledi.

Kaliforniya Üniversitesi’nden sosyolog John Evans ise bu deneyin tek başına büyük bir etik sorun doğurmadığını, ancak yolun fareden maymuna uzanabileceğini hatırlatarak araştırmaların şimdilik kemirgenlerle sınırlı kalmasını önerdi. Laboratuvarda büyütülen insan beyin hücreleri daha önce de bir robot köpeği yürütmek için kullanılmıştı.

Kaynak: Al Jazeera, Nature